Kat Mülkiyeti

Kat mülkiyetinin tanımını, ortak yerleri, kuruluşunu, kat maliklerinin borçlarını, ortak giderlere katılmayı ve kat malikleri kurulunu açıklar.

Kat mülkiyetinin tanımı ve niteliği

Kat mülkiyeti, tamamlanmış bir yapının bağımsız bölümleri üzerinde kurulan özel bir mülkiyet türüdür. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun m. 1’ine göre tamamlanmış bir yapının kat, daire, iş bürosu, dükkân, mağaza, mahzen, depo gibi bölümlerinden ayrı ayrı ve başlı başına kullanılmaya elverişli olanları üzerinde, o gayrimenkulün maliki veya ortak malikleri tarafından bağımsız mülkiyet hakları kurulabilir. m. 3’e göre kat mülkiyeti, arsa payı ve anagayrimenkuldeki ortak yerlerle bağlantılı özel bir mülkiyettir. Bu tanım, kat mülkiyetinin iki unsurunu ortaya koyar: Bağımsız bölüm üzerinde özel mülkiyet ve ortak yerler ile arsa üzerinde paylı mülkiyet. Kat mülkiyeti, klasik paylı mülkiyetten farklıdır; çünkü bağımsız bölümler tek başına kullanılabilir ve devredilebilir. Kanun, kat mülkiyetini özel mülkiyet ile ortak mülkiyetin birleşimi olarak düzenlemiştir.

Ortak yerler

Kat mülkiyetinin en önemli unsuru ortak yerlerdir. Kanun’un m. 4’üne göre ortak yerlerin konusu sözleşme ile belirtilebilir; ancak bazı yer ve şeyler her hâlde ortak yer sayılır: temeller ve ana duvarlar, taşıyıcı sistemi oluşturan kiriş, kolon ve perde duvarlar, bağımsız bölümleri ayıran ortak duvarlar, tavan ve tabanlar, avlular, genel giriş kapıları, antreler, merdivenler, asansörler, sahanlıklar, koridorlar, kapıcı daireleri, genel çamaşırlık ve kömürlük, ortak garajlar, kalorifer daireleri, kuyu ve sarnıçlar, genel su depoları ve sığınaklar. Bu sayım emredici niteliktedir; sözleşmeyle bu yerler ortak olmaktan çıkarılamaz. m. 16’ya göre kat malikleri anagayrimenkulün bütün ortak yerlerine, arsa payları oranında, ortak mülkiyet hükümlerine göre malik olurlar. Ortak yerlerdeki kullanma hakkının ölçüsü de kural olarak arsa payıyla orantılıdır. Bu yapı, kat mülkiyetinin kolektif boyutunu oluşturur.

Kat mülkiyetinin kuruluşu

Kat mülkiyeti, kendine özgü bir kuruluş usulüne tabidir. Kanun’un m. 10’una göre kat mülkiyeti ve kat irtifakı resmî senetle ve tapu siciline tescil ile doğar. Anagayrimenkulün tümünün mülkiyeti kat mülkiyetine çevrilmeden, o gayrimenkulün yalnız bir veya birkaç bölümü üzerinde kat mülkiyeti kurulamaz. Kanun, aynı katta bitişik aynı nevideki birden fazla bağımsız bölümün veya iktisadi ve kullanım bakımından bütünlük arz eden bölümlerin tek bağımsız bölüm olarak tescillenmesine de imkân tanır. Kat mülkiyetinin kurulması için anagayrimenkulün kat mülkiyetine çevrilmesi hususunda malikin veya bütün paydaşların anlaşması ve gerekli belgelerin tapuya sunulması gerekir. Kuruluş, resmî senet ve tescil ile tamamlanır. Bu usul, kat mülkiyetinin sicile yansıyan ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilen bir hak olmasını sağlar.

Kat maliklerinin yükümlülükleri

Kat maliklerinin hakları olduğu kadar borçları da vardır. Kanun’un m. 18’ine göre kat malikleri, bağımsız bölümlerini, eklentileri ve ortak yerleri kullanırken doğruluk kaidelerine uymak, özellikle birbirini rahatsız etmemek, birbirinin haklarını çiğnememek ve yönetim planı hükümlerine uymakla karşılıklı olarak yükümlüdür. Bu hükümler, bağımsız bölümlerdeki kiracılara ve oturma hakkı sahiplerine veya bölümlerden devamlı olarak faydalananlara da uygulanır; bu borçları yerine getirmeyenler kat malikleriyle birlikte müteselsilen sorumlu olur. m. 19 uyarınca kat malikleri, anagayrimenkulün bakımına ve mimari durumu ile güzelliğini ve sağlamlığını titizlikle korumaya mecburdurlar. Ortak yerlerde inşaat, onarım ve tesis yapılması kural olarak bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızasına bağlıdır; acil ve zorunlu hâllerde bu rıza aranmaz.

Ortak giderlere katılma

Kat mülkiyetinin mali yükü, ortak giderlere katılma borcudur. Kanun’un m. 20’sine göre kat maliklerinden her biri, aralarında başka türlü anlaşma olmadıkça, kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi giderlerine ve bunlar için toplanacak avansa eşit olarak; anagayrimenkulün sigorta primlerine ve bütün ortak yerlerin bakım, koruma, güçlendirme ve onarım giderleri ile yönetici aylığı gibi diğer giderlere ve ortak tesislerin işletme giderlerine ise arsa payı oranında katılmakla yükümlüdür. Kat malikleri, ortak yer veya tesisler üzerindeki kullanma hakkından vazgeçmek veya kendi bağımsız bölümünün durumu dolayısıyla bunlardan faydalanmaya ihtiyaç bulunmadığını ileri sürmek suretiyle bu gider ve avans payını ödemekten kaçınamaz. Gider veya avans payını ödemeyen kat maliki hakkında, diğer kat maliklerinden her biri veya yönetici tarafından yasal yollara başvurulabilir. Bu düzenleme, ortak yaşamın finansmanını güvence altına alır.

Kiracının sorumluluğu ve kanuni ipotek

Ortak gider borcu, yalnızca kat malikini değil, bağımsız bölümden yararlanan kişileri de ilgilendirir. Kanun’un m. 22’sine göre kat malikinin payına düşecek gider ve avans borcundan ve gecikme tazminatından, bağımsız bölümlerin birinde kira akdine, oturma hakkına veya başka bir sebebe dayanarak devamlı bir şekilde faydalananlar da müştereken ve müteselsilen sorumludur. Ancak kiracının sorumluluğu, ödemekle yükümlü olduğu kira miktarı ile sınırlıdır ve yaptığı ödeme kira borcundan düşülür. Kat malikinin borcu bu yolla da alınamazsa, mahkemece tespit edilen borcunu ödemeyen kat malikinin bağımsız bölümü üzerine, yöneticinin veya kat maliklerinden birinin yazılı istemiyle bu borç tutarı için diğer kat malikleri lehine kanuni ipotek hakkı tescil edilir. Bu hüküm, ortak gider alacağının güvence altına alınmasını sağlar ve kat maliklerinin kolektif menfaatini korur.

Kat malikleri kurulu ve oy hakkı

Anagayrimenkulün yönetimi, kat maliklerinin katılımıyla gerçekleşir. Kanun’un m. 30’una göre kat malikleri kurulu, kat maliklerinin sayı ve arsa payı bakımından yarısından fazlasıyla toplanır ve oy çokluğuyla karar verir. Yeter sayının sağlanamaması nedeniyle ilk toplantı yapılamazsa, ikinci toplantı en geç on beş gün sonra yapılır ve bu toplantıda karar yeter sayısı katılanların salt çoğunluğudur. m. 31’e göre her kat maliki, arsa payı oranına bakılmaksızın bir tek oy hakkına sahiptir. Anagayrimenkulde birden ziyade bağımsız bölümü olan kat maliki, her bağımsız bölüm için ayrı oy hakkına sahiptir; ancak sahip olacağı oy sayısı bütün oyların üçte birinden fazla olamaz. Bir bağımsız bölümün birden ziyade maliki varsa, bunlar içlerinden vekâlet verecekleri biri tarafından temsil edilir. Bu kurallar, yönetimde katılımı ve dengeli temsili sağlar.

Yükümlülüklerini ihlal eden malike karşı devir talebi

Kanun, kat maliklerinin kolektif yaşamını ciddi biçimde ihlal eden malike karşı en ağır yaptırımı da öngörmüştür. m. 25’e göre kat maliklerinden biri, kanuna göre kendisine düşen borçları ve yükümleri yerine getirmemek suretiyle diğer kat maliklerinin haklarını, onlar için çekilmez hâle gelecek derecede ihlal ederse, onlar o kat malikinin bağımsız bölümü üzerindeki mülkiyet hakkının kendilerine devredilmesini hâkimden isteyebilirler. Bu davayı açmak, aksi kararlaştırılmadıkça diğer kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğuyla karar vermesine bağlıdır. Bağımsız bölümün mülkiyeti, hükme en yakın tarihteki değeri o kat malikine ödenerek diğer kat maliklerine arsa payları oranında devredilir. Bu düzenleme, mülkiyet hakkının olağanüstü biçimde sona erdirilmesi sonucunu doğurur ve kat mülkiyetinde kolektif menfaatin üstünlüğünü gösterir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.