Tapu Sicili ve İlkeleri

Tapu sicilinin yapısını, sicile kaydedilecek taşınmazları, aleniyet, tescil ve sicile güven ilkelerini açıklar.

Tapu sicilinin tanımı ve unsurları

Tapu sicili, taşınmazlar üzerindeki hakları göstermek üzere devlet tarafından tutulan resmî kayıttır. m. 997’ye göre taşınmazlar üzerindeki hakları göstermek üzere tapu sicili tutulur; tapu sicili, tapu kütüğü ve kat mülkiyeti kütüğü ile bunları tamamlayan yevmiye defteri ve belgeler ile plânlardan oluşur. Sicilin örneği, nasıl tutulacağı ve yardımcı siciller yönetmelikle belirlenir. Tapu kütüğü, her taşınmaz için ayrı bir sayfa esasına göre düzenlenir. Kat mülkiyeti kütüğü, bağımsız bölümlere ilişkin kayıtları taşır. Yevmiye defteri, tescil istemlerinin geldiği sıraya göre kaydedildiği günlüktür ve hakların öncelik sırasının belirlenmesinde belirleyici rol oynar. Sicilin bir bütün olarak devlet eliyle tutulması, kayıtların güvenilirliğini ve kamuya açıklığını sağlar.

Tapu siciline kaydedilecek taşınmazlar

Sicile hangi varlıkların taşınmaz olarak kaydedileceği kanunda sayılmıştır. m. 998’e göre tapu siciline taşınmaz olarak arazi, taşınmazlar üzerindeki bağımsız ve sürekli haklar ve kat mülkiyetine konu olan bağımsız bölümler kaydedilir. Arazinin tapu siciline kaydı özel kanun hükümlerine tabidir. Bağımsız ve sürekli hakların kaydedilmesi için gerekli koşullar ve usul yönetmelikle belirlenir; süreklilik koşulunun gerçekleşmesi için hakkın süresiz veya en az otuz yıl süreli olması gerekir. Kat mülkiyetine konu bağımsız bölümlerin taşınmaz olarak kaydı da özel kanun hükümlerine tabidir. Bu sayım sınırlı niteliktedir; kanunda öngörülmeyen varlıklar tapu siciline taşınmaz olarak kaydedilemez. Böylece sicilin kapsamı ile ayni hakların konusu arasında bir uyum sağlanır.

Yevmiye defteri ve istem sırası

Tapu sicilinde işlemlerin sırası, hakların yarışması bakımından hayati önem taşır. m. 1002’ye göre tapu kütüğüne tescil istemleri, isteyenin kimliği ve istemin konusu belirtilerek istem sırasına göre derhâl yevmiye defterine yazılır. Bu işlemlerin dayanağı olan belgeler özenle sıraya konulur ve saklanır. Yevmiye defterine yazım, istem tarihini ve sırasını belgelendirir; tescilin etkisi kural olarak bu tarihten başlar. Aynı taşınmaz üzerinde birden çok hakkın kurulmak istenmesi hâlinde, önce yevmiyeye yazılan istem öncelik kazanır. Bu nedenle tapu memurunun istemi derhâl kaydetmesi, hem hak sahiplerinin hem de üçüncü kişilerin korunması için zorunludur. Yevmiye kaydı, tescilin geçerliliği için tek başına yeterli değildir; ancak tescilin hüküm doğurduğu anın belirlenmesinde esas alınır.

Aleniyet ilkesi

Aleniyet ilkesi, tapu sicilinin herkese açık olması ve sicildeki kayıtların herkes tarafından bilinebilir sayılması anlamına gelir. m. 1020’ye göre tapu sicili herkese açıktır. İlgisini inanılır kılan herkes, tapu kütüğündeki ilgili sayfanın ve belgelerin tapu memuru önünde kendisine gösterilmesini veya bunların örneklerinin verilmesini isteyebilir. Kanun ayrıca kimsenin tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremeyeceğini belirtir. Bu sonuç, sicile fiilî bilgi değil, hukuki bilinirlik kazandırır. Aleniyet ilkesi, taşınmazlarda hukuki işlem güvenliğinin temelidir: Bir taşınmazı devralacak kişi, sicili inceleyerek üzerindeki hakları öğrenebilir. İlke, özel hayatın korunması ile kamu yararı arasında denge kurar; bu nedenle sicilin görülmesi “ilgisini inanılır kılan” kişilerle sınırlandırılmıştır.

Tescil ilkesi

Tescil ilkesi, kanunen tescile tabi ayni hakların ancak tapu kütüğüne tescil ile varlık kazanmasıdır. m. 1021’e göre kurulması kanunen tescile tabi ayni haklar, tescil edilmedikçe varlık kazanamaz. Bu ilke, taşınmazlar üzerindeki ayni haklar bakımından kurucu nitelik taşır. Mülkiyetin nakli, ipotek kurulması veya irtifak hakkı tesisi gibi işlemlerde sözleşmenin yapılması tek başına yeterli değildir; tescil gerçekleşmedikçe ayni hak doğmaz. Borçlandırıcı işlem ile tasarruf işlemi bu noktada ayrılır: Satış sözleşmesi borç doğurur, mülkiyetin geçmesi ise tescil ile gerçekleşir. Tescil ilkesi, sicilin kurucu işlevini gösterir ve taşınmaz hukukunda işlem güvenliğini sağlar. İlkenin istisnaları kanunda açıkça öngörülmüştür; örneğin miras ve mahkeme kararı gibi hâllerde tescilin etkisi farklı değerlendirilir.

Tescilin sonuçları ve sıra

Tescil, ayni hakların doğum anını ve öncelik sırasını belirler. m. 1022’ye göre ayni haklar kütüğe tescil ile doğar; sıralarını ve tarihlerini tescile göre alır. Tescilin etkisi, kanunen öngörülen belgeler isteme eklenmiş veya geçici tescil hâlinde belgelerin uygun zamanda tamamlanmış olması koşuluyla yevmiye defterine yapılan kayıt tarihinden başlar. Bir hakkın içeriği, tescilin sınırları içinde, dayandığı belgelere göre veya diğer herhangi bir yolla belirlenir. Bu düzenleme, tescilin hem kurucu hem de sıralama işlevini bir arada gösterir. Aynı taşınmaz üzerinde birden çok rehin kurulduğunda, hakların önceliği tescil sırasına göre belirlenir. Tescilin kapsamı, sicildeki kaydın sınırlarıyla çizilir; kayıtta yer almayan haklar kural olarak tescilin korumasından yararlanmaz.

Sicile güven ilkesi ve sebebe bağlılık

Sicile güven ilkesi, tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak ayni hak kazanan üçüncü kişinin kazanımının korunmasını ifade eder. m. 1023’e göre tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka ayni hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur. Böylece sicildeki görünüşe güvenen kişi, gerçek hak durumunun farklı olması hâlinde bile korunur. Ancak tescil işleminin dayanağı belgelerin tamam olması gerekir; m. 1015 uyarınca tescil, terkin ve değişiklik gibi tasarruf işlemlerinin yapılabilmesi, istemde bulunanın tasarruf yetkisini ve hukuki sebebi belgelemiş olmasına bağlıdır. Bu iki hüküm birlikte, sicilin güven işlevi ile belgeye bağlılık ilkesi arasındaki dengeyi kurar. Sicile güven, yolsuz tescillerin düzeltilmesi ve iyiniyetli olmayan üçüncü kişilerin korunmaması ile sınırlanır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.