Taşınmaz Mülkiyetinin Kazanılması
Taşınmaz mülkiyetinin tescille ve tescilden önce kazanılmasını, resmî şekil koşulunu, olağan ve olağanüstü zamanaşımını ve tescili isteme hakkını açıklar.
Taşınmaz mülkiyetinin konusu
Taşınmaz mülkiyetinin hangi varlıklar üzerinde kurulabileceği kanunda sayılmıştır. m. 704’e göre taşınmaz mülkiyetinin konusu arazi, tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar ve kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümlerdir. Bu sayım, tapu siciline kaydedilebilecek taşınmazlarla uyumludur. Arazi, taşınmaz mülkiyetinin tipik konusudur. Bağımsız ve sürekli haklar, örneğin üst hakkı gibi, tapuda ayrı sayfaya kaydedilerek taşınmaz gibi işlem görür. Kat mülkiyetine konu bağımsız bölümler ise kat mülkiyeti kütüğüne kaydedilir. Bu düzenleme, taşınmaz kavramını hukuki olarak genişletir; fizikî olarak taşınmaz sayılmayan bazı haklar, sicile kaydedilmeleri koşuluyla taşınmaz mülkiyeti rejimine tabi olur.
Tescille kazanma ve tescilden önce kazanma hâlleri
Taşınmaz mülkiyetinin kazanılmasında temel kural tescildir. m. 705’e göre taşınmaz mülkiyetinin kazanılması tescille olur. Ancak kanun, bazı hâllerde mülkiyetin tescilden önce kazanılmasını kabul eder: miras, mahkeme kararı, cebrî icra, işgal, kamulaştırma hâlleri ile kanunda öngörülen diğer hâller. Bu hâllerde mülkiyet tescilden önce kazanılır; ancak malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır. Böylece mülkiyetin kazanılması ile tasarruf yetkisinin kullanılması birbirinden ayrılır. Mirasçı, mirasbırakanın ölümüyle taşınmazın maliki olur; ancak satış veya ipotek gibi tasarruf işlemleri için tescili tamamlamalıdır. Bu ayrım, taşınmaz hukukunda kazanma ile tasarruf arasındaki farkı açıkça gösterir.
Resmî şekil koşulu
Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler, geçerlilik için ağır bir şekil koşuluna tabidir. m. 706’ya göre taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmiş bulunmalarına bağlıdır. Resmî şekil, kural olarak tapu müdürlüğünde düzenlenen resmî senetle gerçekleşir. Ölüme bağlı tasarruflar ve mal rejimi sözleşmeleri ise kendilerine özgü şekillere tabidir. Resmî şekil, tarafların iradesini belgelendirmek, tapu işleminin güvenilirliğini sağlamak ve üçüncü kişileri korumak amacı taşır. Şekle aykırı sözleşme kural olarak geçersizdir; ancak kanun, bazı hâllerde şekle aykırılığın sonuçlarını hafifletici düzenlemeler öngörmüştür. Bu koşul, taşınmaz satışının alelade bir sözleşmeyle yapılmasını önler ve tapu sicilinin doğruluğunu destekler.
Olağanüstü zamanaşımı: tapuda malik görünenden kazanma
Tapu sicilindeki kayıt ile gerçek hukuki durumun uyuşmadığı hâllerde, kanun zilyede belirli koşullarla mülkiyet kazanma imkânı tanır. m. 712’ye göre geçerli bir hukuki sebep olmaksızın tapu kütüğüne malik olarak yazılan kişi, taşınmaz üzerindeki zilyetliğini davasız ve aralıksız olarak on yıl süreyle ve iyiniyetle sürdürürse, onun bu yolla kazanmış olduğu mülkiyet hakkına itiraz edilemez. Bu düzenleme, tapuda malik görünen kişinin fiilî durumunu hukuken sağlamlaştırır. Kazanma için geçerli bir hukuki sebebin bulunmaması, kaydın yolsuz olması anlamına gelir; ancak zilyedin iyiniyetli olması ve süreyi davasız sürdürmesi aranır. On yıllık süre, mülkiyet ilişkisinin fiilî istikrarını korumayı amaçlar. Bu kurum, tapu sicilinin düzeltilmesi davasıyla birlikte düşünülmelidir.
Tapuda kayıtlı olmayan taşınmazda zamanaşımı
Tapu kütüğünde kaydı bulunmayan taşınmazlar bakımından daha uzun bir süre öngörülmüştür. m. 713’e göre tapu kütüğünde kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak yirmi yıl süreyle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, o taşınmazın tamamı, bir parçası veya bir payı üzerindeki mülkiyet hakkının tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir. Aynı koşullar altında, maliki tapu kütüğünden anlaşılamayan veya hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimse adına kayıtlı taşınmazın zilyedi de tescil talep edebilir. Tescil davası, Hazineye ve ilgili kamu tüzel kişilerine veya varsa tapuda malik görünen kişinin mirasçılarına karşı açılır. Dava, gazete ve internet haber sitesinde ve taşınmazın bulunduğu yerde en az üç defa ilân olunur; son ilândan itibaren üç ay içinde itiraz edilmezse ve iddia ispatlanırsa hâkim tescile karar verir.
Sürelerin hesabı, kesilmesi ve durması
Kazandırıcı zamanaşımı sürelerinin işleyişi, genel zamanaşımı kurallarına bağlanmıştır. m. 714’e göre kazandırıcı zamanaşımı sürelerinin hesaplanmasında, kesilmesinde ve durmasında Borçlar Kanunu’nun zamanaşımına ilişkin hükümleri kıyas yoluyla uygulanır. Bu düzenleme, zamanaşımı kurumunun teknik yapısını taşınmaz hukukuna taşır. Sürenin kesilmesi, zilyetliğin dava yoluyla tartışma konusu yapılması gibi hâllerde gündeme gelir; kesilme hâlinde süre yeniden işlemeye başlar. Durma hâllerinde ise süre işlemez. Zilyetliğin davasız ve aralıksız olması, sürenin sağlıklı işlemesi için zorunludur. Bu kurallar, zamanaşımına dayanan kazanmanın keyfî biçimde ileri sürülmesini önler ve hukuki güvenliği sağlar. Sürelerin hesabında başlangıç anı, zilyetliğin malik sıfatıyla başladığı tarihtir.
Tescili isteme hakkı ve hükmen geçirilme
Taşınmaz mülkiyetinin kazanılmasına esas olan bir hukuki sebebe dayanan kişi, tescilin yapılmasını talep edebilir. m. 716’ya göre mülkiyetin kazanılmasına esas olacak bir hukuki sebebe dayanarak malikten mülkiyetin kendi adına tescilini istemek hususunda kişisel hakka sahip olan kimse, malikin kaçınması hâlinde hâkimden mülkiyetin hükmen geçirilmesini isteyebilir. Bir taşınmazın mülkiyetini işgal, miras, kamulaştırma, cebrî icra veya mahkeme kararına dayanarak kazanan kişi tescili doğrudan doğruya yaptırabilir. Eşler arasındaki mal rejimi dolayısıyla meydana gelen değişiklikler de eşlerden birinin istemiyle tapu kütüğüne doğrudan tescil olunur. Bu hüküm, tescil talebinin mahkeme yoluyla zorla yerine getirilmesini sağlar ve malikin kaçınması hâlinde hak sahibini korur. Böylece mülkiyetin kazanılması ile sicile yansıması arasındaki bağ güvence altına alınır.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.