İflas Takibi ve İflas Kararı
İflasa tabi şahısları ve yetkiyi, adi iflas takibinde ödeme emrini, itirazı ve iflas talebini, muhafaza tedbirlerini, iflas kararını ve ilanını, doğrudan iflas hâllerini ve iflasın kaldırılmasını ele alır.
İflasa tabi şahıslar ve yetki
İflas, borçlunun malvarlığının bütün alacaklılar arasında tasfiyesini sağlayan toplu icra yoludur. Her borçlu iflasa tabi değildir: iflas yoluyla takip, ancak Ticaret Kanunu gereğince tacir sayılan veya tacirler hakkındaki hükümlere tabi bulunanlar ile özel kanunlarına göre tacir olmadıkları hâlde iflasa tabi bulundukları bildirilen gerçek veya tüzel kişiler hakkında yapılır. Alacaklı bu kimseler hakkında haciz yoluyla da takipte bulunabilir; bu yollardan birini seçen alacaklı bir defaya mahsus olmak üzere o yolu bırakıp harç ödemeksizin diğerine yeniden başvurabilir (m. 43).
Yetki bakımından özel bir kural geçerlidir. İflas yoluyla takipte yetkili merci, borçlunun muamele merkezinin bulunduğu mahaldeki icra dairesidir; merkezleri yurt dışında bulunan ticari işletmelerde Türkiye'deki şubenin, birden fazla şube varsa merkez şubenin bulunduğu yer icra dairesi yetkilidir (m. 154). Borçlu ile alacaklı yetkili icra dairesini yazılı anlaşmayla tayin etmişlerse o yerin icra dairesi de yetkilidir. Ancak iflas davaları için yetki sözleşmesi yapılamaz ve iflas davası mutlaka borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yer ticaret mahkemesinde açılır (m. 154).
Adi iflas takibinde ödeme emri
İflas yoluyla takip de bir ödeme emriyle başlar; ancak bu emir haciz yolundakinden farklı ihtarlar içerir. Borçlu iflas yoluyla takibe tabi şahıslardan olup da alacaklı isterse, ödeme emrine yedi gün içinde borç ödenmediği takdirde alacaklının mahkemeye müracaatla iflas talebinde bulunabileceği; borçlunun gerek borcu olmadığına gerek kendisinin iflasa tabi kimselerden bulunmadığına dair itirazı varsa bu süre içinde dilekçeyle icra dairesine bildirmesi gerektiği ve konkordato teklif edebileceği ilave olunur (m. 155).
Ödeme emrindeki bu ihtarlar, borçluya karşı karşıya olduğu yaptırımın ağırlığını gösterir. Haciz yolunda sonuç malların satılmasıyken, iflas yolunda borçlunun ticari varlığı bir bütün olarak tasfiyeye tabi tutulur. Bu nedenle borçluya itiraz imkânının yanı sıra konkordato teklif etme imkânı da tanınmıştır. Ödeme emrinin tebliği, itiraz süresini ve iflas istemek hakkının bir yıllık süresini başlatır.
İtiraz ve iflas talebi
Ödeme emrindeki süre içinde borçlu tarafından itiraz olunmamışsa alacaklı bir dilekçeyle Ticaret Mahkemesi'nden iflas kararı isteyebilir; dilekçeye borçlunun ödeme emrine itiraz etmediğini gösteren ödeme emri nüshası eklenir (m. 156). Borçlu ödeme emrine itiraz etmişse takip durur ve alacaklı, bu itirazın kaldırılmasıyla birlikte borçlunun iflasına karar verilmesini bir dilekçeyle Ticaret Mahkemesi'nden isteyebilir (m. 156). İflas istemek hakkı, ödeme emrinin tebliğinden bir sene sonra düşer.
Bu yapı, iflasın ağır sonucunu dengelemeye yönelir: borçlunun itirazı takibi kendiliğinden durdurur ve alacaklıyı itirazın kaldırılması yoluna başvurmaya zorlar. İtirazın kaldırılması, iflas davasının ön koşulu hâline gelir. Bir yıllık süre ise alacaklının takibi süresiz askıda bırakmasını önler. İflas talebini geri alan alacaklı bir ay geçmedikçe talebini yenileyemez (m. 157); bu kural da iflas tehdidinin tekrarlanan bir baskı aracına dönüşmesini engeller.
Muhafaza tedbirleri ve defter tutma
İflas talebi üzerine mahkeme, ilk önce alacaklıların menfaati için zaruri gördüğü bütün muhafaza tedbirlerini emredebilir. Borçlu ödeme emrine itiraz etmemişse, alacaklının talebi üzerine mahkeme mutlaka bu tedbirlere karar vermeye mecburdur; bu emirler iflas dairesince yerine getirilir (m. 159). Mahkeme, defter tutmadan başka bir muhafaza tedbiri isteyen alacaklıdan, ileride haksız çıktığı takdirde borçlunun ve üçüncü şahsın uğrayabilecekleri zararları karşılamak üzere teminat alınmasını isteyebilir.
Defter tutma ayrı bir koruma aracıdır. İflas talebinde bulunan alacaklı isterse mahkeme, borçluya ait malların bir defterinin tutulmasına karar verebilir; bu defter iflas dairesi tarafından tutulur (m. 161). Borçlunun mallarını göstermemesi ve kilitli yerlerini açmaması gibi hâllerde hacze ilişkin zor kullanma hükümleri uygulanır. Borçlu ve ailesinin idaresi için iflas memurunun bıraktığı mallar istisna olmak üzere borçlu, defteri yapılmış malları aynen veya istenildiği zamanki kıymetiyle vermeye mecburdur (m. 162). Defter, takipte bulunan bütün alacaklılar razı olursa iflas memuru tarafından iptal edilir; mahkemece süresi uzatılmamışsa yapıldığı tarihten dört ay sonra kendiliğinden ortadan kalkar (m. 163).
İflas talebinin ilanı ve iflas kararı
Alacaklının iflas takibi kesinleştiğinde ilan edilir. İflas talebinin ilanından itibaren on beş gün içinde diğer alacaklılar davaya müdahale veya itiraz ederek iflası gerektiren bir hal bulunmadığını ileri sürerek mahkemeden talebin reddini isteyebilirler (m. 158). Mahkeme, icra dosyasını getirtir ve basit yargılama usulüne göre duruşma yaparak iflas talebini ve itirazları genel hükümler dairesinde inceler. Borçlu, takibe usulüne uygun itiraz etmemiş veya itirazları yerinde görülmemişse mahkeme, yedi gün içinde faiz ve icra masraflarıyla birlikte borcunu ifa etmesini veya o miktarın mahkeme veznesine depo edilmesini emreder; borçlu bundan kaçınırsa ilk oturumda iflasına karar verilir (m. 158).
İflas hükümle açılır ve bu hükümde açılma anı gösterilir; iflasa karar verilmesinden sonra iflas davasından feragat geçersizdir (m. 165). İflas kararı iflas dairesine bildirilir; daire kararı derhal tapuya, ticaret sicil memurluğuna, gümrük ve posta idarelerine, Türkiye Bankalar Birliği'ne, ticaret ve sanayi odalarına, Sermaye Piyasası Kurulu'na ve diğer gerekli yerlere bildirir, ayrıca internet haber sitesinde ve kanunda belirtilen gazetelerde ilan eder (m. 166). İlan, alacaklıların iflas masasına katılabilmesi ve üçüncü kişilerin durumu öğrenmesi için zorunludur.
Doğrudan iflas hâlleri ve borçlunun iflasını istemesi
Kanun, bazı hâllerde önceki takibe gerek olmaksızın iflas istemeye izin verir. Aşağıdaki hâllerde alacaklı, evvelce takibe hacet kalmaksızın iflasa tabi borçlunun iflasını isteyebilir: borçlunun malum yerleşim yeri olmaz, taahhütlerinden kurtulmak maksadıyla kaçar, alacaklıların haklarını ihlal eden hileli muamelelerde bulunur veya bunlara teşebbüs eder ya da haciz yoluyla yapılan takip sırasında mallarını saklarsa; borçlu ödemelerini tatil eylemişse; kanunda gösterilen diğer hâl varsa; ilama dayanan alacak icra emriyle istenildiği hâlde ödenmemişse (m. 177).
İflas yalnız alacaklı tarafından istenmez; borçlu da kendi iflasını isteyebilir. İflasa tabi bir borçlu, aciz hâlinde bulunduğunu bildirerek yetkili mahkemeden iflasını isteyebilir; bütün aktif ve pasifi ile alacaklılarının isim ve adreslerini gösteren mal beyanını iflas talebine eklemek zorundadır ve bu belge mahkemeye ibraz edilmedikçe iflasa karar verilemez (m. 178). Sermaye şirketleri ile kooperatiflerde ise borca batıklık, ara bilanço üzerinden tespit edilirse önceden takibe hacet kalmaksızın iflasa karar verilir (m. 179). Bu hükümler, özellikle tüzel kişi tacirler bakımından piyasa güvenliğini korumaya yönelir.
İflasın kaldırılması
İflas kararı her zaman kesin bir son değildir. Borçlu, bütün alacaklılarının taleplerini geri aldıklarına dair bir beyanname veya bütün alacakların ödendiği hakkında bir belge gösterir ya da konkordato tasdik edilirse mahkeme, iflasın kalkmasına ve borçlunun serbestçe tasarrufu için mallarının kendisine iadesine karar verir (m. 182). İflasın kaldırılmasına, alacak hakkındaki taleplerin kaydı için belirlenen sürenin bitmesinden iflasın kapanmasına kadar karar verilebilir.
İflasın kaldırılması kararı da denetime açıktır: karara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde istinaf, bölge adliye mahkemesi kararına karşı iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (m. 182). İflasın kaldırıldığı ilan olunur. Bu kurum, borçlunun alacaklılarıyla anlaşarak ticari hayata dönmesini sağlar; iflasın tasfiye amacı ile borçlunun yeniden faaliyete geçme menfaati arasında bir denge kurar. İflasın kaldırılması, tasfiyenin sonuna kadar mümkün olduğundan alacaklıların masaya başvuru süresinin bitmesi beklenir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.