İlamsız Takip, Takip Talebi ve Ödeme Emri

İlamsız (haciz yoluyla) takibin kapsamını ve sınırlarını, yetkili icra dairesini, takip talebinin şekli ve zorunlu içeriğini, ödeme emrinin düzenlenmesi, içeriği ve tebliğini ele alır.

İlamsız takibin yeri ve sınırları

Cebrî icra, kural olarak bir takip talebiyle başlar. Bir paranın ödenmesine veya bir teminatın verilmesine dair cebrî icralar takip talebiyle başlar ve haciz yoluyla veya rehnin paraya çevrilmesi yahut iflas suretiyle cereyan eder (m. 42). Bu üç yol, alacağın niteliğine ve borçlunun sıfatına göre seçilir. İlamsız takip, elinde mahkeme ilamı veya ilam niteliğinde belge bulunmayan alacaklının başvurduğu genel yoldur; alacaklının hakkını önce bir yargı kararıyla tespit ettirmesine gerek kalmadan doğrudan icra organına gitmesini sağlar.

Kanun bu yolu iki bakımdan sınırlar. Yabancı devlet aleyhine ilamsız takip yoluna başvurulamaz. İdari yargının görev alanına giren konularda da ilamsız takip yoluna başvurulamaz (m. 42). Bu istisnalar, devlet egemenliği ve yargı yolu ayrımıyla ilgilidir; idari işlemden doğan uyuşmazlığın çözümü icra dairesine değil idari yargıya aittir. Rehinle temin edilmiş alacaklarda ise kural, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takiptir; rehinin tutarı borcu ödemeye yetmezse kalan alacak iflas veya haciz yoluyla takip edilebilir (m. 45). Diğer bütün hâllerde takip haciz yoluyla yapılır (m. 46).

Yetkili icra dairesi

Takibin nerede yürütüleceği, hem masraflar hem de savunma imkânları bakımından belirleyicidir. Para veya teminat borcu için takipte Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun yetkiye dair hükümleri kıyas yoluyla uygulanır; ancak takibe esas olan akdin yapıldığı icra dairesi de takibe yetkilidir (m. 50). Bu ek yetki, sözleşmeden doğan borçlarda alacaklıya bir seçenek daha tanır. Yetki itirazı, esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır ve icra mahkemesi önce yetki meselesini inceleyip kesin olarak karara bağlar.

Yetkinin kamu düzenine ilişkin olup olmadığı öğretide tartışmalıdır; kanunun kesin karara bağlanmasını öngörmesi, bu itirazın takibin başında çözülmesini amaçlar. Yetkisiz bir dairede yapılan takip, süresinde yetki itirazıyla sakatlanabilir. İki icra mahkemesi arasında yetki noktasından ihtilaf çıkarsa Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükmü uygulanır (m. 50). Uygulamada alacaklı, borçlunun yerleşim yerindeki daireyi veya akdin yapıldığı yerdeki daireyi seçerek takibi başlatır.

Takip talebinin şekli ve içeriği

Takip talebi icra dairesine yazılı veya sözlü olarak ya da elektronik ortamda yapılır (m. 58). Talepte bulunması gereken kayıtlar kanunda tek tek sayılmıştır: alacaklının ve varsa kanuni temsilcisinin ve vekilinin adı soyadı, ödemenin yapılacağı banka adı ile hesap bilgileri, kimlik veya vergi kimlik numarası, şöhret ve yerleşim yeri; borçlunun ve varsa kanuni temsilcisinin adı soyadı, biliniyorsa kimlik veya vergi kimlik numarası, şöhret ve yerleşim yeri; alacağın veya istenen teminatın Türk parasıyla tutarı, faizli alacaklarda faizin miktarı ile işlemeye başladığı gün; senet, senet yoksa borcun sebebi; takip yollarından hangisinin seçildiği.

Bu unsurlar, ödeme emrinin çerçevesini de belirler. Alacak belgeye dayanıyorsa belgenin aslı veya alacaklı yahut mümessili tarafından tasdik edilmiş, borçlu sayısından bir fazla örneğinin takip talebi anında icra dairesine verilmesi mecburidir (m. 58). Alacaklıya takip talebinde bulunduğuna ve verdiği belgelere, talep ve takip masraflarına dair bedava ve pulsuz bir makbuz verilir. Eksik bir talep, icra müdürü tarafından kabul edilmemekle karşılaşabilir; bu nedenle talep, alacağın dayanağını ve miktarını açıkça göstermelidir.

Takip masrafları

Takip masrafları borçluya aittir (m. 59). Alacaklı, yapılmasını talep ettiği muamelenin masrafını ve ayrıca takip talebinde bulunurken borçlunun itirazının kendisine tebliğ masrafını da avans olarak peşinen öder. Alacaklı ilk ödenen paradan masraflarını alabilir. Bu düzenleme, takibin yürümesi için gereken parayı başlangıçta alacaklının sağlamasını, ancak sonuçta bu yükün borçluya ait olmasını sağlar.

Masraf avansının alacaklıdan istenmesi, takibin başlatılmasında bir maddi engel oluşturur; buna karşılık alacaklının ilk tahsilattan masraflarını alması, onun bu yükten nihai olarak kurtulmasını sağlar. Harçlar bakımından kanun, aksi yazılı değilse bütün harç ve masrafların borçluya ait olduğunu ve neticede ayrıca hüküm ve takibe hacet kalmaksızın tahsil olunacağını belirtir (m. 15). Bu kural, masrafların ayrı bir dava konusu yapılmasına gerek bırakmaz.

Ödeme emrinin düzenlenmesi ve içeriği

İcra müdürü, takip talebinin kanunda öngörülen şartları içerdiğine karar verirse ödeme emri düzenler; talebin kabul edilmemesi hâlinde verilen karar tutanağa yazılır (m. 60). Ödeme emri, takip talebindeki kayıtları, borcun ve masrafların yedi gün içinde ödeme emrinde yazılı banka hesabına ödenmesi ihtarını, senet altındaki imzanın kendisine ait olmadığını bildirme imkânını, itiraz süresini, mal beyanı yükümlülüğünü ve borç ödenmez veya itiraz olunmazsa cebrî icraya devam edileceği beyanını içerir. Emir iki nüsha düzenlenir; bir nüsha borçluya gönderilir, diğeri icra dosyasına konur. Alacaklı isterse kendisine ayrıca tasdikli bir nüsha verilir. Nüshalar arasında fark bulunduğu takdirde borçludaki muteber sayılır (m. 60).

Ödeme emri, borçluya yönelen ilk ve en kritik işlemdir; çünkü borçluya susma hâlinde takibin kesinleşeceğini bildirir. İçeriğindeki her ihtar, borçlunun savunma hakkını kullanabilmesi için zorunludur. Eksik veya yanıltıcı bir ödeme emri, şikâyet yoluyla denetlenebilir. Alacaklıya verilen nüshanın hiçbir resim ve harca tabi olmaması, alacaklının kendi dosyasını takip edebilmesini kolaylaştırır.

Ödeme emrinin tebliği

Ödeme emri borçluya takip talebinden itibaren nihayet üç gün içinde tebliğe gönderilir (m. 61). Takip belgeye dayanıyorsa belgenin tasdikli bir örneği ödeme emrine bağlanır. Müşterek borçlular aynı zamanda takip ediliyorlarsa, hepsinin veya bir kısmının bir mümessil tarafından temsil edilmeleri hâli müstesna olmak üzere her birine ayrı ayrı ödeme emri tebliğ edilmesi lazımdır. Bir borçlu hakkında aynı günde birden ziyade takip talebi varsa icra dairesi bunların ödeme emirlerini aynı zamanda tebliğe gönderir.

Tebliğin üç günlük süreye bağlanması, takibin geciktirilmesini önler. Buna karşılık birden fazla takip talebi bulunan borçlunun, daha eski talepten önce ödeme emri tebliğe gönderilmemesi kuralıyla korunur (m. 61). Tebligat, icra dairelerince yazıyla ve Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır (m. 21). Ödeme emrinin tebliği, borçlunun itiraz süresini başlatan andır; bu nedenle tebliğ tarihinin doğru tespiti, sonraki tüm sürelerin hesabında belirleyicidir. Usulsüz tebligat, sürelerin işlemeye başlamaması sonucunu doğurabilir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.