İtiraz, İtirazın Kaldırılması ve İptali

Borçlunun ödeme emrine itirazının süresi, şekli ve etkisini; gecikmiş itirazı; itirazın iptali davasını, itirazın kesin ve geçici kaldırılmasını; menfi tespit ve istirdat davalarını ele alır.

İtirazın süresi ve şekli

İlamsız takipte borçlunun en önemli savunma aracı itirazdır. İtiraz etmek isteyen borçlu, itirazını ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçe ile veya sözlü olarak icra dairesine bildirmeye mecburdur (m. 62). İtiraz, takibi yapan daireden başka bir icra dairesine yapılırsa bu daire gereken masrafı itirazla birlikte alarak itirazı derhal yetkili icra dairesine gönderir; alınmayan masraftan memur şahsen sorumludur. Takibe itiraz edildiği, alacaklının yatırdığı avanstan karşılanmak suretiyle üç gün içinde bir muhtıra ile alacaklıya tebliğ edilir.

İtirazın içeriği bakımından kanun iki noktayı özellikle düzenler. Borcun bir kısmına itiraz eden borçlunun o kısmın cihet ve miktarını açıkça göstermesi lazımdır; aksi takdirde itiraz edilmemiş sayılır. Borçlu, takibin dayanağı olan senet altındaki imzayı reddediyorsa bunu itirazında ayrıca ve açıkça beyan etmelidir; aksi takdirde icra takibi yönünden senetteki imzayı kabul etmiş sayılır (m. 62). Borçlu veya vekili ayrıca borçluya ait yurt içinde bir adresi itirazla birlikte bildirmek zorundadır. Borçluya itiraz ettiğine dair bedava ve pulsuz bir belge verilir.

İtirazın takibi durdurma etkisi

Süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur (m. 66). Bu, ilamsız takibin en temel sonucudur: borçlu itiraz ettiği anda alacaklı artık haciz aşamasına geçemez. İtiraz süresinde yapılmamışsa alacaklının talebi üzerine icra memuru takip muamelelerine alacağın tamamı için devam eder. Borçlu borcun yalnız bir kısmına itirazda bulunmuşsa takibe, kabul ettiği miktar için devam olunur. Borçlu itirazında imzayı reddetmişse alacaklı derhal icra dairesinden tatbika medar imzaların celbini isteyebilir (m. 66).

İtirazın etkisi, takibi ortadan kaldırmaz; yalnızca ilerlemesini durdurur. Alacaklının alacağını elde edebilmesi için ya itirazın kaldırılması yoluna ya da itirazın iptali davasına başvurması gerekir. Kısmi itirazda takibin kabul edilen kısım üzerinden devam etmesi, borcunu kısmen kabul eden borçlunun bu kısmı geciktirmesini önler. İtiraz eden borçlu, itirazın kaldırılması duruşmasında alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında itiraz sebeplerini değiştiremez ve genişletemez (m. 63); bu sınır, takibin belirsizliğe sürüklenmesini engeller.

Gecikmiş itiraz

Borçlu, kusuru olmaksızın bir mani sebebiyle süresi içinde itiraz edememişse paraya çevirme muamelesi bitinceye kadar itiraz edebilir (m. 65). Ancak borçlunun, maniin kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazeretini gösterir delillerle birlikte itiraz ve sebeplerini bildirmesi ve duruşmaya ilişkin harç ve masrafları ödemesi mecburdur. İtiraz üzerine icra mahkemesi, gecikme sebebinin niteliğine ve olayın özelliklerine göre takibin tatilini tensip edebilir; incelemesini evrak üzerinde yapar, lüzumu hâlinde tarafları davetle mazeretin kabule şayan olup olmadığına karar verir.

Mazeretin kabulü hâlinde icra takibi durur. Aynı celsede alacaklı itirazın kaldırılmasını sözlü olarak da isteyebilir; bu takdirde tahkikata devam olunarak gerekli karar verilir. Daha önce borçlunun mallarına haciz konulmuşsa, mazeretin kabulü kararının tebliği tarihinden itibaren alacaklı yedi gün içinde itirazın kaldırılmasını istemez veya itirazın iptali davasına başvurmazsa haciz kalkar (m. 65). Bu düzenleme, süre kaçıran borçluya sınırlı bir telafi imkânı tanırken alacaklının takibi sürüncemede bırakmasını da engeller.

İtirazın iptali davası

Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir (m. 67). Bu dava, icra mahkemesinde değil genel mahkemede görülür; çünkü burada icra organının usulüne uygunluğu değil, alacağın maddi hukuk bakımından var olup olmadığı incelenir. Bir senelik süreyi geçiren alacaklının genel hükümler dairesinde alacağını dava etmek hakkı saklıdır.

Kanun, davanın sonucuna tazminat sonucu bağlar. Bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine tarafların durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin tahammülüne göre, red veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tazminatla mahkum edilir. İtiraz eden veli, vasi veya mirasçı ise borçlu hakkında tazminat hükmolunması kötü niyetin sübutuna bağlıdır (m. 67). Tazminat, haksız itiraz veya haksız takip nedeniyle ortaya çıkan zararın götürülmesine hizmet eder.

İtirazın kesin olarak kaldırılması

Alacaklının elinde güçlü bir belge varsa daha hızlı bir yol açılır. Talebine itiraz edilen alacaklının takibi, imzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren bir senede yahut resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri bir makbuz veya belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın kendisine tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu süre içinde itirazın kaldırılması istenmezse yeniden ilamsız takip yapılamaz (m. 68).

Borçlu itirazını haklı gösterecek hiçbir belge ibraz edemezse icra mahkemesi itirazın kaldırılmasına karar verir; itiraz da bu senet veya belgeye dayanıyorsa kaldırma talebi reddolunur (m. 68). İcra mahkemesi, itirazın kaldırılması talebi üzerine iki tarafı davet eder ve m. 18 hükmüne göre kararını verir (m. 70). İtirazın kaldırılmasına esasa ilişkin nedenlerle karar verilirse borçlu, talebin reddi hâlinde alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir; borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa tazminatın tahsili dava sonuna kadar tehir olunur (m. 68).

İtirazın geçici olarak kaldırılması

Takibin dayandığı senet hususi nitelikte olup imza itiraz sırasında borçlu tarafından reddedilmişse, alacaklı itirazın kendisine tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde itirazın geçici olarak kaldırılmasını isteyebilir (m. 68/a). Bu hâlde icra hâkimi iki taraftan izahat alır. Tatbika medar imza mevcutsa bununla, yoksa borçluya yazdıracağı yazı ve attıracağı imza ile yapılacak karşılaştırma ve incelemelerden veya diğer delil ve karinelerden hâkim, reddedilen imzanın borçluya aidiyetine kanaat getirirse itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verir.

Kararın sonuçları ağırdır. İtirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verilir ve ödeme emrindeki süre geçmiş bulunursa, alacaklının talebiyle borçlunun malları üzerine geçici haciz konur (m. 69). Borçlu, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde takibin yapıldığı yer veya alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde borçtan kurtulma davası açabilir; davanın dinlenebilmesi için dava konusu alacağın yüzde on beşini ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine depo etmesi veya aynı değerde teminat vermesi şarttır. Borçlu süresinde dava açmaz veya davası reddolunursa itirazın kaldırılması kararı ve varsa geçici haciz kesinleşir.

Menfi tespit ve istirdat davaları

Borçlunun savunma araçları yalnız itirazla sınırlı değildir. Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir (m. 72). Takip sırasında açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez; ancak borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir.

Dava borçlu lehine sonuçlanırsa takip durur ve ilamın kesinleşmesi üzerine icra kısmen veya tamamen eski hâle iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine zararın alacaklıdan tahsiline karar verilir; takdir edilecek zarar, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz (m. 72). Borçlu menfi tespit davası sırasında tedbir kararı almamış ve borç ödenmişse dava istirdat davası olarak devam eder. İtiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olduğu için borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde paranın geri alınmasını isteyebilir (m. 72).

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.