Satış ve Paranın Dağıtılması
Satış talebini ve süresini, açık artırma ile ihaleyi, ihale bedelinin ödenmesini ve tescilini, ihalenin feshini, pazarlık suretiyle satışı, satış bedelinin paylaştırılmasını ve sıra cetveline itirazı ele alır.
Satış talebi ve süresi
Haciz, alacağın paraya çevrilmesi için bir ara aşamadır; asıl amaç malın satılarak bedelinin alacaklıya aktarılmasıdır. Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir; borçlunun üçüncü şahıslardaki alacağı da bu hükme tabidir (m. 106). Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin olarak yatırılması zorunludur; bu tutar yatırılmazsa satış talebi vaki olmamış sayılır. Bir yıllık süre içinde satış istenip de artırma sonucu satış gerçekleştirilemezse, satış isteyen alacaklı bakımından süre bir yıl daha uzar.
Satış hakkı herkese açık değildir. Her alacaklı mensup olduğu derece namına satış talebinde bulunabilir (m. 107). Buna karşılık haczi geçici olan alacaklı satış talebinde bulunamaz ve hakkında bir yıllık süreler işlemez (m. 108). Satış kanuni süre içinde istenmez veya talep geri alınıp da süre içinde yenilenmezse mal üzerindeki haciz kalkar; satış talebi bir defa geri alınabilir (m. 110). Bu düzenleme, haczin süresiz olarak borçlunun malvarlığını kilitlemesini engeller.
Açık artırma ve ihale
Satış kural olarak açık artırma ile yapılır. Birinci ve ikinci artırmanın yapılacağı gün ve saat aralığı, artırmaya başlangıç tarihinden en az on beş gün önce ilan edilir; elektronik satış portalı ve Basın İlan Kurumu İlan Portalı'nda yapılacak ilan artırmanın bitimine kadar erişime açık tutulur. İkinci artırmanın başlangıç tarihi, birinci artırmanın bitiminden itibaren bir ayı geçmeyecek şekilde belirlenir (m. 114). Bu süreler, satışın aleniyetini ve ilgililerin katılabilmesini güvence altına alır.
Birinci ve ikinci ihale, icra müdürü tarafından ilanda belirlenen gün ve saatte, haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi üzerinden başlatılır (m. 115). Mal, şartların yerine gelmesi hâlinde en yüksek teklif verene ihale edilir. Ancak artırma bedelinin, malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazlaysa o miktarı ve ayrıca paraya çevirme ile paylaştırma masraflarını geçmesi şarttır. Artırmanın sona erdiği gün ve saatte şartlar bulunuyorsa mal en yüksek teklif verene ihale edilmiş olur ve mülkiyeti ihale alıcısına geçer.
İhale bedelinin ödenmesi ve tescil
İhale alıcısı, ihalenin feshi talep edilmiş olsa dahi artırma sonuç tutanağının ilanından itibaren yedi gün içinde satış bedelini nakden ödemek zorundadır. Satılan mal, ihale kesinleşmeden teslim olunmaz ve resmî sicilde alıcı adına tescil edilmez (m. 118). İhale alıcısı en yüksek teklifi verip de süresi içinde ihale bedelini yatırmazsa alınan teminat iade edilmez; öncelikle satış masraflarından düşülmek üzere hak sahiplerine alacaklarına mahsuben ödenir (m. 115).
İhale kesinleştiğinde alıcı mülkiyeti kazanır. İcra dairesi tarafından taşınmaz kendisine ihale edilen alıcı o taşınmazın mülkiyetini iktisap etmiş olur; ihale kesinleşinceye kadar taşınmazın nasıl muhafaza ve idare edileceği icra dairesince kararlaştırılır (m. 134). Taşınmaz alıcıya ihale edilip bedeli alındıktan sonra alıcı namına tescil edilmesi için tapuya müzekkere yazılır. Taşınmaz, borçlu tarafından veya hacizden önceki bir tarihte yapıldığı resmî belgeyle belgelenmiş bir akde dayanmaksızın başkaları tarafından işgal edilmekteyse on beş gün içinde tahliyesi için bir tahliye emri tebliğ edilir; bu sürede tahliye edilmezse zorla çıkarılıp taşınmaz alıcıya teslim olunur (m. 135).
İhalenin feshi
İhale her zaman kesinlik kazanmaz; kanunda sayılan kişiler yolsuzluk iddiasıyla fesih isteyebilir. İhalenin feshini, Türk Borçlar Kanunu'nun 281 inci maddesinde yazılı sebepler de dahil olmak üzere yalnız satış isteyen alacaklı, borçlu, mahcuzun resmî sicilinde kayıtlı olan ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri ile pey sürmek suretiyle ihaleye iştirak edenler, yurt içinde bir adres göstermek koşuluyla icra mahkemesinden şikâyet yoluyla ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde isteyebilirler (m. 134). Belirtilen kişiler dışında kalanların talebi mahkemece dosya üzerinden ve kesin olarak reddedilir.
İcra mahkemesi, fesih talebi üzerine talep tarihinden itibaren yirmi gün içinde duruşma yapar ve taraflar gelmeseler bile gereken kararı verir; usulden ret gereken hâllerde duruşma yapılmadan da karar verilebilir (m. 134). İhalenin feshini şikâyet yoluyla talep eden ilgili, vaki yolsuzluk neticesinde kendi menfaatlerinin muhtel olduğunu ispat etmeye mecburdur. Satış ilanı tebliğ edilmemişse veya satılan malın esaslı vasıflarındaki hataya yahut ihalede fesada sonradan vakıf olunmuşsa şikâyet süresi öğrenme tarihinden başlar; ancak bu süre ihalenin yapıldığına ilişkin kararın elektronik satış portalında ilan edildiği tarihten itibaren bir seneyi geçemez (m. 134).
Pazarlık suretiyle satış
Açık artırma kural olmakla birlikte kanun bazı hâllerde daha hızlı ve ekonomik bir yol tanır. Bütün alakadarlar isterse; borsa veya piyasada fiyatı bulunan kıymetli evrak veya diğer mallar için o günün piyasasında belirlenmiş fiyat teklif edilirse; artırmada maden kıymetini bulmamış altın ve gümüş eşyaya bu kıymet verilirse; kanunda gösterilen acil hâller bulunursa veya mahcuz malın tahmin edilen değeri kanunda belirtilen sınırı geçmezse satış pazarlık suretiyle yapılabilir (m. 119).
Pazarlıkla satış, ilgililerin menfaatine aykırı düşmemek kaydıyla kullanılır. Bütün alakadarın istemesi hâlinde artırmaya gerek kalmaz; çünkü satıştan etkilenecek herkes buna razı olmuştur. Borsa veya piyasada fiyatı bulunan mallarda ise amaç, gerçek değere yakın bir bedelin gecikmeksizin elde edilmesidir. Değeri düşük malların artırma masrafıyla tüketilmemesi de kanun koyucunun dikkate aldığı bir husustur. Pazarlıkla satışta da bedelin icra dairesine yatırılması ve dağıtım kurallarına uyulması zorunludur; bu yol, satışın hukuki niteliğini değiştirmez.
Satış bedelinin paylaştırılması ve sıra cetveli
Satıştan elde edilen para, doğrudan alacaklıya verilmez; önce masraflar düşülür ve kalan tutar hak sahipleri arasında paylaştırılır. Mahcuz mallar tamamen satıldığında bedelleri alakadarlara hisselerine göre paylaştırılır; bir kısmı satıldığında ise bedel hisseleri nispetinde avans olarak dağıtılabilir. Haciz, paraya çevirme ve paylaştırma gibi bütün alacaklıları alakadar eden masraflar önce satış tutarından alınır; artan para takip masrafları ve işlemiş faizler dahil olmak üzere alacakları nispetinde paylaştırılır (m. 138).
Satış tutarı bütün alacaklıların alacağını tamamen ödemeye yetmezse icra dairesi alacaklıların bir sıra cetvelini yapar. Alacaklılar, iflas hâlinde hangi sıraya girmeleri gerekiyorsa o sıraya kabul olunur; bununla beraber ilk üç sıraya kayıt için geçerli tarih haciz talebi tarihidir (m. 140). Cetvelin birer sureti alakadarlara tebliğ edilir (m. 141). Bu yapı, alacaklılar arasında eşitlik değil, kanunun öngördüğü öncelik sırasına göre dağıtım sağlar.
Sıra cetveline itiraz ve aciz vesikası
Sıra cetveli kesin değildir; ilgililer ona itiraz edebilir. Cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde her alacaklı, takibin icra edildiği yer mahkemesinde alakadarlar aleyhine dava etmek suretiyle cetvel içeriğine itiraz edebilir; dava basit yargılama usulüyle görülür. İtiraz alacağın esas ve miktarına değil de yalnız sıraya ilişkinse şikâyet yoluyla icra mahkemesine arz olunur (m. 142). Bu ayrım, uyuşmazlığın niteliğine göre doğru yargı yerini belirler.
Dağıtım sonunda alacak tamamen karşılanmamışsa borçlu lehine bir belge düzenlenir. Alacaklı alacağının tamamını alamamış ve aciz vesikası düzenlenmesi için gerekli şartlar yerine gelmişse, icra dairesi kalan miktar için hemen bir aciz vesikası düzenleyip alacaklıya ve bir suretini de borçluya verir; bu belgeler hiçbir harç ve vergiye tabi değildir (m. 143). Aciz vesikası, borcun ikrarını içeren senet niteliğindedir ve alacaklıya kanunda yazılı hakları verir. Alacaklı aciz vesikasını aldığı tarihten bir sene içinde takibe teşebbüs ederse yeniden ödeme emri tebliğine lüzum yoktur; vesikada yazılı alacak miktarı için faiz istenemez (m. 143).
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.