Bono ve Emre Yazılı Senet

Bono veya emre yazılı senedin zorunlu unsurlarını, eksik unsurların sonuçlarını, bonoya uygulanacak poliçe hükümlerini ve düzenleyenin sorumluluğunu ele alır.

Bononun zorunlu unsurları

Bono veya emre yazılı senet; senet metninde bono veya emre yazılı senet kelimesini ve senet Türkçe'den başka bir dille yazılmışsa o dilde karşılığı olarak kullanılan kelimeyi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini, vadeyi, ödeme yerini, kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adını, düzenlenme tarihini ve yerini, düzenleyenin imzasını içerir (m. 776).

Bono, poliçeden farklı olarak bir havale değil, ödeme vaadi içerir. Bu nedenle bonoda muhatap yerine düzenleyenin kendisi borçlu konumundadır. Senet metninde bono veya emre yazılı senet ibaresinin bulunması, senedin türünün açıkça anlaşılmasını sağlar. Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, bononun temel borç unsurudur. Vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile imza da senedin hukuki hayatını belirleyen diğer unsurlardır. Bu unsurların varlığı, bononun kambiyo senedi niteliği kazanması için gereklidir. Bono, ticari hayatta en yaygın kullanılan kambiyo senedidir; bu nedenle unsurlarının açıkça belirlenmesi önem taşır. Unsurların her biri, senedin kimler arasında ve hangi koşullarda işlem göreceğini belirginleştirir.

Unsurların bulunmaması

İkinci ilâ dördüncü fıkralarda yazılı hâller saklı kalmak üzere, sayılan unsurlardan birini içermeyen bir senet bono sayılmaz. Vadesi gösterilmemiş olan bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bir bono sayılır. Açıklık bulunmadığı takdirde senedin düzenlendiği yer, ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri sayılır. Düzenlendiği yer gösterilmeyen bir bono, düzenleyenin adının yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır (m. 777).

Kanun, poliçede olduğu gibi bonoda da tamamlayıcı yorum kuralları öngörmüştür. Vadenin gösterilmemesi senedi geçersiz kılmaz; bono görüldüğünde ödenir. Düzenlendiği yerin aynı zamanda ödeme yeri ve düzenleyenin yerleşim yeri sayılması, uygulamada sık karşılaşılan belirsizlikleri giderir. Düzenlenme yerinin düzenleyenin adı yanındaki yer olarak kabul edilmesi de senedin geçerliliğini korur. Ancak bu kurallar, bononun temel unsurlarındaki bütün eksiklikleri gidermez. Bu yorum kuralları, senet metnindeki boşlukların senedin geçerliliğini ortadan kaldırmasını önlemeyi amaçlar. Düzenlenme yeri, senedin hangi ülke hukukuna tabi olduğunun belirlenmesinde de rol oynayabilir. Bu nedenle senedin düzenlenmesi sırasında yer bilgilerinin dikkatle yazılması önerilir.

Bonoya uygulanacak poliçe hükümleri

Bononun niteliğine aykırı düşmedikçe poliçelerin cirosuna ilişkin hükümler, vadeye dair hükümler, ödeme hakkındaki hükümler, ödememe hâlinde başvurma haklarına dair hükümler, araya girme suretiyle ödemeye ilişkin hükümler, suretler, değiştirme, zamanaşımı, iptal, tatil günleri ve sürelerin hesabı ile kanunlar ihtilafına dair hükümler bonolar hakkında da geçerlidir (m. 778).

Kanun, bonoyu poliçe rejimine geniş ölçüde bağlamıştır. Ciro, vade, ödeme, başvurma, zamanaşımı ve iptal gibi konularda poliçe hükümleri uygulanır. Ayrıca faiz şartı, bedelin çeşitli şekillerde gösterilmesi, geçerli olmayan imzalar, yetkisiz temsilci, açık senet ve aval hükümleri de bonolara uygulanır. Bu geniş atıf, kambiyo senetleri arasında ortak bir hukuki zemin oluşturur. Ancak atıf, bononun niteliğine aykırı düşen hükümlerle sınırlıdır. Örneğin bonoda kabul kurumu bulunmadığından kabule ilişkin hükümler uygulanmaz. Atfın kapsamı geniş olmakla birlikte, bononun kendi yapısından kaynaklanan sınırlamalar gözden kaçırılmamalıdır. Araya girme ve suretlere ilişkin hükümlerin uygulanması da bononun niteliğine göre değerlendirilir.

Düzenleyenin sorumluluğu

Bir bonoyu düzenleyen kişi, tıpkı bir poliçeyi kabul eden gibi sorumludur. Görüldüğünden belirli bir süre sonra ödenmesi şart olan bonoların düzenleyene kanunda yazılı süreler içinde ibraz olunması gerekir. Düzenleyen, bononun kendisine ibraz edildiğini bono üzerine ibraz gününü işaret etmek ve imzasını koymak suretiyle doğrular. Süre, ibraz kaydı tarihinden itibaren işlemeye başlar. Düzenleyen bononun kendisine ibraz edildiğini doğrulamaktan kaçınırsa, bu durum bir protesto ile belirlenir ve süre protesto gününden itibaren işler (m. 779).

Bonoyu düzenleyen kişi, poliçeyi kabul edenin sorumluluğuna sahiptir. Bu, bononun asıl borçlusunun düzenleyen olduğunu gösterir. Hamil, vade geldiğinde ödeme için bonoyu düzenleyene ibraz eder. İbrazın senet üzerinde gösterilmesi, görüldükten sonraki vadenin başlangıcını belirler. Düzenleyenin ibrazı doğrulamaktan kaçınması hâlinde protesto devreye girer. Böylece sürenin başlangıcı konusunda doğabilecek uyuşmazlıklar önlenir. Düzenleyenin bu sorumluluğu, hamilin bonodan doğan alacağını güvence altına alan temel unsurdur. Hamil, ibraz ve protesto yoluyla sürenin başlangıcını güvence altına alabilir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.