Ciro

Cironun şeklini, devir ve teminat işlevini, hamilin hak sahipliğini, defilerin ileri sürülmesini ve ciro çeşitlerini ele alır.

Cironun niteliği ve şekli

Cironun kayıtsız ve şartsız olması gerekir. Cironun bağlı tutulduğu her şart yazılmamış sayılır. Kısmi ciro batıldır. Hamiline ciro beyaz ciro hükmündedir (m. 682).

Ciro, emre yazılı senetlerde devrin temel aracıdır. Kayıtsız ve şartsız olma koşulu, senedin dolaşımını öngörülebilir kılar; ciroya eklenen şartlar hukuken dikkate alınmaz. Kısmi cironun batıl sayılması, senedin bölünmez bir bütün olarak devredilmesini güvence altına alır. Cironun poliçe veya poliçeye bağlı alonj denilen kâğıt üzerine yazılması ve ciranta tarafından imzalanması gerekir. Lehine ciro yapılan kişinin ciroda gösterilmesine gerek yoktur; ciro, cirantanın sadece imzasından ibaret olabilir. Bu şekildeki ciroya beyaz ciro denir ve poliçenin arkasına veya alonj üzerine yazılmalıdır (m. 683). Bu şekil kuralları, cironun senet üzerinden izlenebilmesini ve sonraki devralanların hak sahipliğini denetleyebilmesini sağlar. Alonj, senet metnine eklenen ve cironun yazılmasına yarayan kâğıttır.

Devir işlevi

Ciro ve zilyetliğin geçirilmesi ile poliçeden doğan bütün haklar devrolunur. Ciro beyaz ciro ise hamil; ciroyu kendi adına veya diğer bir kişi adına doldurabilir, poliçeyi yeniden beyaz olarak veya diğer belirli bir kişiye tekrar ciro edebilir, beyaz ciroyu doldurmaksızın ve poliçeyi tekrar ciro etmeksizin poliçeyi başka bir kişiye verebilir (m. 684).

Devir işlevi, cironun en temel sonucudur. Ciro ile senetten doğan haklar bir bütün hâlinde devralana geçer. Beyaz ciro, hamile geniş bir tasarruf serbestisi tanır. Hamil, ciroyu kendi adına doldurabileceği gibi boş bırakarak senedi teslim de edebilir. Bu esneklik, senedin ticari hayatta hızlı biçimde el değiştirmesini kolaylaştırır. Ancak beyaz ciro, senedin kimin elinde bulunduğunun izlenmesini güçleştirir; bu nedenle hamilin yetkili olup olmadığı ciro zincirine göre değerlendirilir. Böylece hamil, senedi doldurup doldurmama konusunda serbestçe karar verebilir.

Teminat işlevi ve hamilin hak sahipliği

Aksi şart edilmedikçe ciranta poliçenin kabul edilmemesinden ve ödenmemesinden sorumludur. Ciranta, poliçenin tekrar ciro edilmesini yasak edebilir; bu hâlde senet sonradan kendilerine ciro edilmiş olan kişilere karşı sorumlu olmaz (m. 685).

Cirantanın sorumluluğu, senedin ödenmesini güvence altına alır. Hamil, ödeme yapılmadığında kendisine ciro yapan cirantalara başvurabilir. Ciranta, tekrar ciro edilmesini yasaklayarak sorumluluğunun kapsamını sınırlayabilir. Hamilin hak sahipliği ise ciro zincirine göre belirlenir. Bir poliçeyi elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa da kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar bu hususta yazılmamış hükmündedir (m. 686). Bu çözüm, ciro zincirinin kesintisizliğini esas alan bir yaklaşımdır.

Defilerin ileri sürülmesi

Poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan defileri başvuran hamile karşı ileri süremez; meğerki hamil poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun (m. 687).

Bu kural, kambiyo senetlerinin soyutluğunu ve dolaşım güvenliğini korur. Borçlu, senedin önceki hamilleriyle arasındaki kişisel ilişkilerden doğan savunmaları, senedi sonradan iktisap eden hamile karşı kural olarak kullanamaz. Aksi durum, hamile senedi devralırken borçlunun kişisel savunmalarını araştırma yükü yüklerdi. Ancak hamil, poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmişse kötüniyetli sayılır ve defiler ileri sürülebilir. Alacağın temliki yoluyla yapılan devirlere ilişkin hükümler saklıdır. Aksi yaklaşım, senedin dolaşımını ağır biçimde sınırlandırırdı.

Ciro çeşitleri

Ciro, bedeli tahsil içindir, vekâleten veya bedelin başkası adına kabul edileceğini belirten bir şerhi ya da sadece vekil etmeyi ifade eden bir kaydı içerirse, hamil poliçeden doğan bütün hakları kullanabilir; fakat o poliçeyi ancak tahsil cirosu ile tekrar ciro edebilir (m. 688). Tahsil cirosu, senedin tahsili amacıyla verilmesine imkân tanır; hamil senet üzerinde tasarruf edemez.

Rehin cirosunda hamil yine bütün hakları kullanabilir; ancak kendisi tarafından yapılan ciro ancak tahsil cirosu hükmündedir (m. 689). Vadeden sonra yapılan ciro ise kural olarak vadeden önceki ciro hükümlerini doğurur; ödenmeme protestosundan veya protesto süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro sadece alacağın temliki hükümlerini doğurur (m. 690). Bu ayrım, senedin vadesinden sonraki dolaşımının hukuki sonuçlarını belirler. Böylece cironun türü, senedin vadesine ve tarafların amacına göre farklı hukuki sonuçlar doğurur.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.