Emre Yazılı Diğer Senetler, Makbuz Senedi ve Varant

Emre yazılı havale ve ödeme vaatlerini, cirosu kabil diğer senetleri, umumi mağaza kavramını, makbuz senedi ve varantın şeklini ve ciro hükümlerini ele alır.

Emre yazılı havale ve ödeme vaatleri

Emre yazılı havale kabul için ibraz edilemez. Buna rağmen ibraz edilir ve kabulden de kaçınılırsa hamilin bu sebepten dolayı başvurma hakkı yoktur (m. 827).

Emre yazılı bir havalenin, havale olunan tarafından isteğe bağlı olarak kabulü poliçenin kabulü hükmündedir. Bununla beraber hamil, havale olunan kişi iflas etmiş veya ödemelerini tatil etmiş ya da aleyhine yapılan takip semeresiz kalmışsa vadenin gelmesinden önce başvurma hakkını kullanamaz (m. 828). Senet metninde bono olarak gösterilmemekle beraber, açıkça emre yazılı olarak düzenlenmiş olan ve bonoda aranılan diğer unsurları da içeren ödeme vaatleri bono hükmündedir; ancak bunlar hakkında araya girerek ödemeye ilişkin hükümler uygulanmaz (m. 830). Kanun, bu senetleri kambiyo senetlerine yaklaştırırken bazı hükümleri bilinçli olarak dışarıda bırakmıştır.

Cirosu kabil diğer senetler

İmza edenin, yer, zaman ve tutar bakımlarından belirli nakdî ödemelerde bulunmayı ve belirli miktarda misli şeyler teslim etmeyi borçlandığı senetler, açıkça emre yazılı oldukları takdirde ciro ile devredilebilirler. Bu senetler ve makbuz senetleri, varant ve konişmento gibi cirosu kabil olan senetler hakkında, cironun şekli, hamilin hak sahipliği ve senedi elinde bulunduranın onu geri vermekle yükümlü olması hususlarında poliçelere ilişkin hükümler geçerlidir. İptal konusunda, varant ve makbuz senedi dışındaki emre yazılı senetlere poliçelere ilişkin hükümler uygulanır (m. 831).

Bu düzenleme, kambiyo senedi olmayan ancak emre yazılı düzenlenen senetlerin devrini kolaylaştırır. Cironun şekli ve hamilin hak sahipliği bakımından poliçe hükümlerine yapılan atıf, uygulama birliği sağlar. Ancak kambiyo senetlerindeki başvurmaya ilişkin hükümler, kanunda açık hüküm olmadıkça bu senetler hakkında uygulanmaz. Böylece söz konusu senetlerin kambiyo senetlerine özgü sıkı sorumluluk rejimine tabi tutulması önlenmiştir.

Umumi mağaza kavramı

Makbuz senedi ve varant verme karşılığında serbest veya gümrüklenmemiş mal ve hububatı, saklama sözleşmesi uyarınca kabul etmek ve tevdi edenlere de bu senetlerle tevdi olunan mal ve hububatı satabilmek veya rehnedebilmek imkânı vermek amacıyla kurulan mağazalara umumi mağaza denir. Umumi mağazalar işlemleri bu Kısım hükümlerine tabidir. Umumi mağazalar Gümrük ve Ticaret Bakanlığının izniyle kurulur (m. 832).

Umumi mağaza, mal ve hububatın saklanması ile bu mallar üzerinde ticari tasarruf imkânını birleştiren bir kurumdur. Tevdi edilen mal karşılığında makbuz senedi ve varant düzenlenir. Bu senetler sayesinde mal, fizikî olarak yer değiştirmeden el değiştirebilir veya rehnedilebilir. Kanun, umumi mağaza niteliği taşımayan kurumlar bakımından ayrım yapmıştır. Bu kurumlarda saklama sözleşmesi hükümleri uygulanır ve verilen senetler kıymetli evrak sayılmaz; teslim alma makbuzu veya ispat belgesi hükmündedir (m. 833).

Makbuz senedi ve varantın şekli

Umumi mağazalara tevdi edilen mal ve hububat karşılığında verilen makbuz senedinin tevdi edenin adı, mesleği ve yerleşim yeri, tevdinin yapıldığı umumi mağazanın ticaret unvanı ile merkezi, tevdi olunan malların cins ve miktarı ile nitelik ve değeri, resim, harç ve vergilerin ödenip ödenmediği ve sigorta edilip edilmediği, ödenmiş veya ödenecek ücretler ve giderler, senedin kimin adına veya emrine düzenleneceğini gösteren bir ibare ile umumi mağaza sahibinin imzasını içermesi gerekir (m. 834).

Varantın da makbuz senedindeki kayıtları aynen içermesi ve makbuz senedine bağlı olması gerekir (m. 835). Makbuz senedi ve varanttan oluşan belgenin dip koçanlı bir defterden koparılmış olması ve defterin umumi mağazaya ait belgeler arasında saklanması gerekir (m. 836). Bu şekil kuralları, senetlerin güvenilirliğini ve izlenebilirliğini sağlar. Hamil, giderleri kendisine ait olmak üzere tevdi olunan malların kısımlara ayrılmasını ve her kısım için ayrı senet verilmesini de isteyebilir (m. 837).

Ciro ve hükümleri

Makbuz senediyle varant emre yazılı olmasa bile ayrı ayrı veya birlikte teslim ve ciro yoluyla devredilebilir. Ciro, yapıldığı günün tarihini de taşır. Varant ile makbuz senedi birlikte beyaz ciro ile de devredilebilir; bu türlü ciro, her iki senet teslim edildiği takdirde cirantanın haklarını hamile devreder (m. 838).

Senedin teslimi şartıyla ciro belirli hükümler doğurur. Makbuz senedi ve varantın birlikte cirosu tevdi olunan malların mülkiyetini devreder. Yalnız varantın cirosu, varantın devredildiği kişiye tevdi olunan mallar üzerinde rehin hakkı sağlar. Yalnız makbuz senedinin cirosu ise varant hamilinin hakkı saklı kalmak şartıyla tevdi olunan malların mülkiyetini devreder (m. 839). Varantın ilk cirosu, hangi borcun teminat altına alınması için yapılmışsa onu, faiz oranını ve vadeyi içerir (m. 840). Bu ayrım, mal üzerindeki mülkiyet ve rehin ilişkilerinin senetlerin cirosuyla yönetilmesini sağlar.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.