Kambiyo Senetlerinde Defiler, Sahtecilik ve Zamanaşımı
Kambiyo senetlerinde ileri sürülebilecek defileri, sahte ve tahrif edilmiş senetlerin sonuçlarını, metin değişikliğini ve zamanaşımına ilişkin kuralları ele alır.
Defilerin sınırları
Borçlu hamile yazılı bir senetten doğan alacağa karşı, ancak senedin geçersizliğine ilişkin veya senedin metninden anlaşılan defilerle, alacaklı her kim ise ona karşı şahsen sahip olduğu defileri ileri sürebilir. Borçlu ile önceki hamillerden biri arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan defilerin ileri sürülmesi, ancak senedi iktisap ederken hamilin bilerek borçlunun zararına hareket etmiş olması hâlinde geçerlidir (m. 659).
Defi, borçlunun senetten doğan talebe karşı ileri sürdüğü savunmadır. Kanun, defileri iki gruba ayırır: senedin geçersizliğine veya metninden anlaşılan defiler ile borçlunun alacaklıya karşı şahsen sahip olduğu defiler. Önceki hamillerle olan kişisel ilişkilerden doğan defiler ise kural olarak hamile karşı ileri sürülemez. Ancak hamil senedi iktisap ederken bilerek borçlunun zararına hareket etmişse bu defiler ileri sürülebilir. Senedin borçlunun rızası olmaksızın tedavüle çıkarıldığı yolunda bir defi de ileri sürülemez. Bu sınırlama, senedin soyut yapısını korumaya yönelir.
Sahte imza ve sahte çek
Bir poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kişilerin imzasını, sahte imzaları, hayali kişilerin imzalarını veya imzalayan ya da adlarına imzalanmış olan kişileri herhangi bir sebeple bağlamayan imzaları içerirse, diğer imzaların geçerliliği bundan etkilenmez (m. 677).
Sahte imza, kambiyo senedinin diğer imzalarını geçersiz kılmaz. İmzaların bağımsızlığı ilkesi, sahteciliğin senedin tamamına yayılan bir geçersizlik doğurmasını engeller. Çekte ise sahtecilik bakımından özel bir risk dağıtımı öngörülmüştür. Sahte veya tahrif edilmiş bir çeki ödemiş olmasından doğan zarar muhataba ait olur; meğerki senette düzenleyen olarak gösterilen kişiye, kendisine verilen çek defterini iyi saklamamış olması gibi bir kusurun yüklenmesi mümkün olsun (m. 812). Bu kural, bankanın ödeme sırasındaki inceleme yükünü ve çek defterinin korunmasına ilişkin düzenleyenin özenini dengelemeye yönelir.
Senedin değiştirilmesi
Bir poliçe metni değiştirildiği takdirde, değiştirmeden sonra poliçe üzerine imza koymuş olan kişiler değişmiş metne, ondan önce imzasını koyanlar ise eski metne göre sorumlu olurlar (m. 748).
Metin değişikliği, kambiyo senedinin içeriğinin sonradan değiştirilmesidir. Kanun, bu durumda imza sahiplerinin sorumluluğunu imza zamanına göre ayırır. Değişiklikten sonra imza atan kişi, senet metninin o hâlini görerek taahhüt altına girdiği için değişmiş metne göre sorumlu olur. Değişiklikten önce imza atmış olan kişi ise eski metne güvenerek borçlandığından yalnızca eski metne göre sorumlu tutulur. Bu ayrım, senet metnindeki değişikliklerin imza sahipleri arasında beklenmeyen bir sorumluluk dağılımı doğurmasını önler. Hamil, senedin değiştirildiğini ileri süren borçluya karşı bu kurallar çerçevesinde hareket etmelidir. Değişikliğin kim tarafından yapıldığı ise ayrıca sorumluluk doğurabilir.
Zamanaşımı süreleri
Poliçeyi kabul edene karşı ileri sürülecek poliçeden doğan istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Hamilin cirantalarla düzenleyene karşı ileri süreceği istemler, süresinde çekilen protesto tarihinden veya senette gidersiz iade olunacaktır kaydı varsa vadenin dolduğu tarihten itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bir cirantanın başka cirantalarla düzenleyen aleyhine ileri süreceği istemler, cirantanın poliçeyi ödediği veya poliçenin dava yolu ile kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren altı ay geçmekle zamanaşımına uğrar (m. 749).
Kanun, kambiyo senedindeki her borçlu grubu için farklı zamanaşımı süresi öngörmüştür. Kabul edene karşı süre daha uzundur; hamilin cirantalara ve düzenleyene karşı süresi daha kısadır. Cirantanın diğer borçlulara rücuunda ise en kısa süre uygulanır. Bu kademeli düzenleme, senedin ödenmesinden sonra rücu zincirinin hızla tasfiye edilmesini amaçlar. Hamilin, çekte ise başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m. 814).
Zamanaşımının kesilmesi
Zamanaşımı; dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi veya alacağın iflas masasına bildirilmesiyle kesilir (m. 750).
Zamanaşımını kesen işlem, kimin hakkında meydana gelmişse ancak ona karşı hüküm ifade eder. Zamanaşımı kesilince, süresi aynı olan yeni bir zamanaşımı işlemeye başlar (m. 751). Bu düzenleme, kambiyo senetlerinde teselsül ilişkisinin zamanaşımına etkisini açıkça ortaya koyar. Hamilin borçlulardan yalnız birine karşı giriştiği işlem, diğer borçlular bakımından zamanaşımını kesmez. Böylece her borçlunun hukuki durumu kendi hakkında gerçekleşen işlemlere göre değerlendirilir. Hamil, başvurma hakkını kullanırken bu ayrımı gözeterek hareket etmelidir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.