Poliçenin Şekli ve Unsurları
Poliçenin zorunlu unsurlarını, bu unsurların eksikliğinin sonuçlarını, adresli ve yerleşim yerli poliçeyi, faiz şartını ve bedelin gösterilmesine ilişkin kuralları ele alır.
Poliçenin zorunlu unsurları
Poliçe; senet metninde poliçe kelimesini, senet Türkçe'den başka bir dille yazılmışsa o dilde poliçe karşılığı olarak kullanılan kelimeyi, belirli bir bedelin ödenmesi hususunda kayıtsız ve şartsız havaleyi, ödeyecek olan kişinin yani muhatabın adını, vadeyi, ödeme yerini, kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adını, düzenlenme tarihini ve yerini, düzenleyenin imzasını içerir (m. 671).
Bu unsurlar, poliçenin hem senet niteliğini hem de içerdiği havaleyi açıkça göstermesini sağlar. Senet metninde poliçe kelimesinin bulunması, senedin türünün tereddütsüz anlaşılmasına hizmet eder. Kayıtsız ve şartsız havale, ödeme taahhüdünün koşula bağlanamayacağını ifade eder. Muhatabın adı, ödeme yapacak kişiyi belirler. Vade, ödemenin ne zaman istenebileceğini gösterir. Ödeme yeri ve lehtarın adı, ifanın nereye ve kime yapılacağını belirginleştirir. Düzenlenme tarihi ve yeri ile imza ise senedin hukuki hayatını ve sorumluluğun kime ait olduğunu ortaya koyar.
Unsurların bulunmaması
Poliçede sayılan unsurlardan birini içermeyen senet, kanunun ikinci ilâ dördüncü fıkralarında yazılı hâller dışında poliçe sayılmaz. Vadesi gösterilmeyen poliçenin görüldüğünde ödenmesi şart edilmiş sayılır. Ayrıca belirtilmiş olmadıkça muhatabın adı yanında gösterilen yer, ödeme yeri ve aynı zamanda muhatabın yerleşim yeri sayılır. Düzenlenme yeri gösterilmeyen poliçe, düzenleyenin adı yanında gösterilen yerde düzenlenmiş sayılır (m. 672).
Kanun, eksik unsurlar bakımından tamamlayıcı yorum kuralları getirmiştir. Böylece bazı eksiklikler senedin poliçe niteliğini ortadan kaldırmaz. Vade gösterilmemişse senet görüldüğünde ödenir; bu, en yaygın vade türlerinden biridir. Muhatabın adı yanındaki yerin ödeme yeri sayılması, uygulamada sık rastlanan bir kolaylıktır. Düzenlenme yerinin düzenleyenin adı yanındaki yer olarak kabul edilmesi de senedin geçerliliğini korur. Ancak bu kurallar, poliçe niteliğini belirleyen bütün eksiklikleri gidermez. Bu tamamlayıcı kurallar, senedin geçerliliğini korumaya yönelik yorum ilkeleri olarak işlev görür.
Düzenleyenin sıfatı ve adresli poliçe
Poliçe bizzat düzenleyenin emrine yazılı olabileceği gibi, bizzat düzenleyen üzerine veya bir üçüncü kişi hesabına da düzenlenebilir (m. 673).
Bu düzenleme, poliçenin tarafları bakımından esneklik sağlar. Düzenleyen, senedi kendi emrine yazabilir; bu durumda aynı kişi hem düzenleyen hem lehtar olur. Senedi kendi üzerine de düzenleyebilir; bu hâlde düzenleyen aynı zamanda muhatap olur. Bir üçüncü kişi hesabına düzenleme ise temsil ilişkisinin senette görünmesine imkân verir. Ayrıca poliçe, bir üçüncü kişinin nezdinde, muhatabın yerleşim yerinde veya başka bir yerde ödenmek üzere düzenlenebilir (m. 674). Adresli poliçe, ödemenin muhatabın kendi yerleşim yeri dışında yapılmasını sağlar ve ticari ihtiyaçlara cevap verir. Bu esneklik, poliçenin farklı ticari ihtiyaçlara uyarlanmasını kolaylaştırır.
Faiz şartı
Görüldüğünde veya görüldüğünden belirli bir süre sonra ödenmesi şart kılınan bir poliçeye, düzenleyen tarafından faiz şartı konulabilir. Diğer poliçelerde böyle bir faiz şartı yazılmamış sayılır. Faiz oranının poliçede gösterilmesi gerekir; gösterilmemiş ise faiz şartı yazılmamış sayılır. Başka bir gün belirtilmemişse faiz, poliçenin düzenlenme gününden itibaren işler (m. 675).
Faiz şartı, vadesi belirsiz olan poliçelerde ödemenin zamanına kadar geçen sürenin karşılığını düzenler. Görüldüğünde ödenen poliçede vade, ibraz anına bağlı olduğundan faiz işletilmesi ihtiyacı doğar. Buna karşılık vadeli poliçelerde faiz şartı kural olarak geçersizdir. Kanun, faiz oranının senette gösterilmesini arayarak belirsizliği önler. Oran gösterilmemişse şart yazılmamış sayılır; bu, senedin geçerliliğini etkilemez. Faizin başlangıç tarihi de açıkça düzenlenmiştir. Böylece faiz talebinin kapsamı senedin kendisinden anlaşılabilir hâle gelir.
Bedelin yazı ve rakamla gösterilmesi
Poliçe bedeli hem yazı hem de rakamla gösterilip de iki bedel arasında fark bulunursa, yazı ile gösterilen bedel üstün tutulur. Poliçe bedeli yalnız yazıyla veya yalnız rakamla birden çok gösterilmiş olup da bedeller arasında fark bulunursa, en az olan bedel geçerli sayılır (m. 676).
Bu kurallar, senetteki bedel uyuşmazlıklarını çözmeye yönelir. Yazı ile gösterilen bedelin üstün tutulması, el yazısının rakama göre daha zor değiştirilmesi düşüncesine dayanır. Birden çok gösterim hâlinde en az bedelin geçerli sayılması ise borçluyu koruyan bir yorumdur. Bu düzenlemeler, senedin geçerliliğini korurken taraflar arasındaki uyuşmazlığı da hızlı biçimde çözer. Hamil, senedin bedeli konusunda belirsizlik yaşasa bile senedin geçerliliğini koruyabilir. Bu yorum kuralları, senet metnindeki çelişkilerin hukuki sonucunu önceden belirler.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.