Vade, Ödeme ve Başvurma Hakları
Poliçede vade türlerini, ödeme için ibrazı, ödemenin hükümlerini, protestoyu, müteselsil sorumluluğu ve başvurma hakkının kapsamını ele alır.
Vade türleri
Bir poliçe görüldüğünde, görüldükten belirli bir süre sonra, düzenlenme gününden belirli bir süre sonra veya belirli bir günde ödenmek üzere düzenlenebilir. Vadesi başka şekilde yazılan veya birbirini takip eden çeşitli vadeleri gösteren poliçeler batıldır (m. 703).
Kanun dört vade türünü açıkça saymıştır. Görüldüğünde ödenen poliçede vade, ibraz anında gelir. Görüldükten belirli bir süre sonra ve düzenlenme gününden belirli bir süre sonra ödenen poliçelerde vade, bir başlangıç noktasına göre hesaplanır. Belirli bir günde ödenen poliçede ise vade doğrudan takvim günü olarak gösterilir. Bu sayılanların dışında bir vade yazılması veya birden çok ve birbirini takip eden vade gösterilmesi senedi batıl kılar. Böylece vadenin belirliliği korunur ve ödemenin ne zaman istenebileceği konusunda tereddüt doğmaz. Bu belirlilik, tarafların planlamasını kolaylaştırır.
Ödeme için ibraz
Belirli bir günde veya düzenlenme gününden ya da görüldükten belirli bir süre sonra ödenecek bir poliçenin hamili, poliçeyi ödeme gününde veya onu izleyen iki iş günü içinde ödenmek üzere ibraz etmelidir. Poliçenin bir takas odasına ibrazı, ödeme için ibraz yerine geçer (m. 708).
İbraz, hamile ödeme talep etme ve gerektiğinde başvurma haklarını koruma imkânı verir. Poliçenin ödeme gününde veya onu izleyen iki iş günü içinde ibraz edilmesi, senedin zamanında işleme konmasını sağlar. Takas odasına ibraz, bankalar arası işlemlerde pratik bir kolaylık sunar ve ibrazın hukuki sonuçlarını doğurur. İbraz süresine uyulmaması, hamili başvurma hakkı bakımından risk altına sokabilir. Bu nedenle sürelerin iş günü olarak hesaplanması ve tatil günlerine ilişkin kuralların gözetilmesi önem taşır. İbraz süresi, senedin niteliğine ve vade türüne göre farklılık gösterebilir.
Ödemenin hükümleri
Muhatap, poliçeyi öderken hamil tarafından bir ibra şerhi yazılarak poliçenin kendisine verilmesini isteyebilir. Hamil kısmi ödemeyi reddedemez. Kısmi ödeme hâlinde muhatap bu ödemenin poliçe üzerine yazılmasını ve kendisine bir makbuz verilmesini isteyebilir (m. 709).
Poliçenin hamili vadeden önce ödemeyi kabulle yükümlü değildir. Vadeden önce ödeyen muhatap, bundan doğacak tehlike kendisine ait olmak üzere hareket etmiş olur. Hile veya ağır bir kusuru bulunmadıkça poliçeyi vadesinde ödeyen kişi borcundan kurtulur. Ödeyen kişi, cirolar arasında düzenli bir teselsülün bulunup bulunmadığını incelemekle yükümlü ise de cirantaların imzalarının geçerliliğini araştırmak zorunda değildir (m. 710). Bu düzenleme, ödeyenin senet üzerindeki inceleme yükünü makul bir sınıra çeker.
Protesto ve başvurma hakkı
Kabul etmemenin veya ödememenin, kabul etmeme veya ödememe protestosu denilen resmî bir belge ile belirlenmesi zorunludur (m. 714). Vadede poliçe ödenmemişse hamil, cirantalara, düzenleyene ve poliçe dolayısıyla taahhüt altına girmiş olan diğer kişilere başvurabilir (m. 713).
Protesto, başvurma hakkının kullanılmasının önkoşuludur. Noterlikçe düzenlenen bu belge, senedin kabul edilmediğini veya ödenmediğini resmen tespit eder. Kanun, protesto sürelerini ayrıntılı biçimde belirlemiştir. Düzenleyen, ciranta veya aval veren kişi, senet üzerine gidersiz veya protestosuz kayıtlarını yazarak hamili protesto düzenleme yükümünden kurtarabilir (m. 722). Bu kayıt, hamili poliçeyi süresinde ibraz etmek ve gereken ihbarları yapmak yükümlülüklerinden kurtarmaz. Hamil, protesto gününü izleyen dört iş günü içinde kabul etmeme veya ödememe hâllerini cirantasına ve düzenleyene ihbar etmek zorundadır (m. 723). İhbar, borçluların başvurma hakkının kapsamını bilmesini ve süreleri gözetmesini sağlar.
Müteselsil sorumluluk ve başvurma hakkının kapsamı
Bir poliçeyi düzenleyen, kabul eden, ciro eden veya o poliçeye aval veren kişiler hamile karşı müteselsil borçlu sıfatıyla sorumludurlar. Hamil, bunların borçlanmadaki sıraları ile bağlı olmaksızın her birine veya bunlardan bazılarına ya da hepsine birden başvurabilir (m. 724).
Hamil başvurma yoluyla poliçenin kabul edilmemiş veya ödenmemiş olan bedelini ve şart kılınmışsa işlemiş faizi, vadenin gelmesinden itibaren işleyecek faizi, protestonun ve ihbarların giderleriyle diğer giderleri ve poliçe bedelinin binde üçünü aşmamak üzere komisyon ücretini isteyebilir (m. 725). Poliçe bedelini ödemiş olan kişi ise kendisinden önce gelen borçlulardan ödediği tutarın tamamını, ödeme tarihinden itibaren faizini, yaptığı giderleri ve poliçe bedelinin binde ikisini aşmamak üzere komisyon ücretini isteyebilir (m. 726). Poliçeyi kabul edene karşı ileri sürülecek istemler vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m. 749).
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.