Davanın Açılması ve Dava Dilekçesi

Davanın açılma anını, dava dilekçesinin zorunlu içeriğini, harç ve gider avansını, dilekçedeki eksikliklerin sonucunu, davanın geri alınmasını ve taraf değişikliğini açıklar.

Davanın açılma anı

Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m. 118/1). Bu an, birçok hukuki sonuç bakımından belirleyicidir: zamanaşımının kesilmesi, faizin başlaması, davalının temerrüde düşmesi, hak sahiplerinin belirlenmesi ve dava şartlarının değerlendirilmesi bu tarihe göre yapılır. Dava dilekçesine davalı sayısı kadar örnek eklenir (HMK m. 118/1). Dilekçenin kaydına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte belirlenir (HMK m. 118/2). Uygulamada dava, UYAP üzerinden elektronik ortamda açılır; kayıt tarihi sistem tarafından oluşturulur. Dilekçenin mahkemeye ulaşması ile kaydı arasındaki ayrım, özellikle süre son günü açılan davalarda önem kazanır.

Dava dilekçesinin içeriği

Dava dilekçesinde bulunması gereken hususlar HMK m. 119/1 'de sayılmıştır: mahkemenin adı; davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri; davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası; varsa kanuni temsilcilerin ve vekilin bilgileri; davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri; davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri; her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği; dayanılan hukuki sebepler; açık bir şekilde talep sonucu ve imza. Dilekçe, vakıa – delil – talep üçlüsünü ayrı ayrı göstermelidir; bu yapı, hâkimin davayı aydınlatma ödevi ile taraflarca getirilme ilkesi arasındaki dengeyi somutlaştırır. Talep sonucunun açık olmaması, hâkimin taleple bağlılığı nedeniyle karar kurmasını zorlaştırır. Bu nedenle talep sonucu, miktar ve konu bakımından belirsizlik taşımamalıdır.

Eksik dilekçe ve sonuçları

Birinci fıkranın bazı bentleri dışında kalan hususların eksik olması hâlinde, hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde eksikliğin tamamlanmaması hâlinde dava açılmamış sayılır (HMK m. 119/2). Kanun, hangi eksikliklerin tamamlanabilir olduğunu bent numarası belirterek gösterir; mahkemenin adı, dava konusu ve değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler bu kapsam dışındadır. Dava açılmamış sayılması, davanın hiç açılmamış gibi sonuç doğurması demektir; zamanaşımı kesilmez ve harç iadesi gündeme gelir. Bu yaptırım, dilekçenin ciddi biçimde eksik bırakılmasını engellemeyi amaçlar. Eksikliğin tamamlanması için verilen süre kesin olduğundan, süre geçtikten sonra yeniden süre verilemez.

Harç ve gider avansı

Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m. 120/1). Avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkeme eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verir (HMK m. 120/2). Harç ve avans, dava şartı niteliğindedir; yatırılmaması hâlinde dava usulden reddedilir. Delil avansı bakımından ise HMK m. 324 hükümleri saklıdır (HMK m. 120/3); delil avansını yatırmayan tarafın o delilden vazgeçmiş sayılacağı düzenlenmiştir. Harç ve avans kurumu, yargılama giderlerinin kamu kaynaklarından karşılanmasını önler ve davanın ciddiyetini güvence altına alır. Adli yardım talebinde bulunanlar bu yükümlülükten kısmen veya tamamen muaf tutulabilir.

Davanın geri alınması ve taraf değişikliği

Davacı, hüküm kesinleşinceye kadar, ancak davalının açık rızası ile davasını geri alabilir; bu takdirde davanın açılmamış sayılmasına karar verilir (HMK m. 123/1). Geri alma için davalının rızasının aranması, davalının hukuki durumunun korunmasını amaçlar; çünkü dava açılmış olması davalı bakımından da sonuç doğurmuştur. Taraf değişikliği ise kural olarak karşı tarafın açık rızasına bağlıdır (HMK m. 124/1). Ancak maddi bir hatadan kaynaklanan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği talebi, karşı tarafın rızası aranmaksızın hâkim tarafından kabul edilir (HMK m. 124/3). Dava dilekçesinde tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa, hâkim rıza aramaksızın talebi kabul edebilir ve davanın tarafı olmaktan çıkarılan kişi lehine yargılama giderlerine hükmeder (HMK m. 124/4).

Dava konusunun devri

Davanın açılmasından sonra davalı taraf dava konusunu üçüncü bir kişiye devrederse, davacı iki yetkiden birini kullanabilir: devreden tarafla olan davasını bırakarak dava konusunu devralan kişiye karşı davaya devam etmek veya davasını devreden taraf hakkında tazminat davasına dönüştürmek (HMK m. 125/1). Dava konusu davacı tarafından devredilecek olursa, devralan kişi görülmekte olan davada davacı yerine geçer ve dava kaldığı yerden itibaren devam eder (HMK m. 125/2). Her iki hâlde de dava davacı lehine sonuçlanırsa, devreden ve devralan yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olur. Bu düzenleme, dava konusunun el değiştirmesinin yargılamayı sıfırdan başlatmasını önler ve usul ekonomisini korur. Devir, davayı ortadan kaldırmaz; yalnızca taraf konumunda değişiklik yaratır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.