Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
Yabancı hakem kararlarının Türkiye'de tenfizi ve tanınması, yetkili mahkeme, sunulacak belgeler, ret sebepleri ve ispat yükü.
Tenfiz edilebilirlik
Kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış veya taraflar için bağlayıcı olan yabancı hakem kararları tenfiz edilebilir. Burada aranan, kararın bütün itiraz yolları tükenmiş olması değil; verildiği hukuk düzenine göre kesinleşmiş, icra kabiliyeti kazanmış ya da taraflar bakımından bağlayıcılık kazanmış olmasıdır.
Hakem kararının tenfizi, mahkeme ilâmının tenfizinden farklı bir mantığa dayanır. Taraflar tahkimle kendi uyuşmazlıklarını devlet yargısı dışında çözmeyi seçtikleri için, tenfiz aşamasında mahkeme kararın esasını yeniden incelemez; yalnız kanunda sayılan sınırlı sebepleri denetler.
Yetkili mahkeme
Yabancı hakem kararlarının tenfizi, tarafların yazılı olarak kararlaştırdıkları yer asliye mahkemesinden dilekçeyle istenir. Taraflar arasında böyle bir anlaşma yoksa aleyhine karar verilen tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu, bu da yoksa icraya konu teşkil edebilecek malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Tarafların yetkili mahkemeyi yazılı olarak kararlaştırabilmesi, tahkimin taraf iradesine dayanan yapısıyla uyumludur. Böyle bir anlaşma yoksa kanun, aleyhine karar verilen tarafın Türkiye'deki bağlantı noktalarını esas alır.
Dilekçe ve ekleri
Tenfiz isteyen taraf dilekçesine, karşı tarafın sayısı kadar örnekleriyle birlikte belirli belgeleri ekler. Bunlar tahkim sözleşmesi veya şartının aslı ya da usulüne göre onanmış örneği; hakem kararının usulen kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış veya taraflar için bağlayıcılık kazanmış aslı veya onanmış örneği; bu belgelerin tercüme edilmiş ve usulen onanmış örnekleridir.
Mahkeme, hakem kararlarının tenfizinde tebliğ, itiraz, karar ve yerine getirmeye ilişkin hükümleri kıyas yoluyla uygular. Yani tenfiz istemi karşı tarafa tebliğ edilir, basit yargılama usulüne göre incelenir ve verilen karar yabancı hakem kararının altına yazılır.
Ret sebepleri: tahkim iradesi ve usul
Mahkeme, tahkim sözleşmesi yapılmamış veya esas sözleşmeye tahkim şartı konulmamışsa tenfiz istemini reddeder. Aynı şekilde tahkim sözleşmesi veya şartı tarafların tâbi kıldığı kanuna, bu konuda anlaşma yoksa hakem hükmünün verildiği ülke hukukuna göre hükümsüzse ret kararı verilir.
Usule ilişkin diğer ret sebepleri şunlardır: taraflardan biri hakemler önünde usulüne göre temsil edilmemiş ve yapılan işlemleri sonradan açıkça kabul etmemişse; hakkında tenfiz istenen taraf hakem seçiminden usulen haberdar edilmemiş yahut iddia ve savunma imkânından yoksun bırakılmışsa; hakemlerin seçimi veya uyguladıkları usul tarafların anlaşmasına, böyle bir anlaşma yoksa kararın verildiği ülke hukukuna aykırıysa. Bu sebepler, tahkimin taraf iradesine ve yargılamada eşitliğe dayanan temelini korur.
Ret sebepleri: kapsam, kesinlik ve kamu düzeni
Hakem kararı genel ahlâka veya kamu düzenine aykırıysa tenfiz istemi reddedilir. Hakem kararına konu uyuşmazlığın Türk kanunlarına göre tahkim yoluyla çözümü mümkün değilse de ret kararı verilir; bu, tahkime elverişlilik denetimidir.
Karar, hakem sözleşmesinde veya şartında yer almayan bir hususa ilişkinse ya da sözleşmenin sınırlarını aşıyorsa, bu kısım hakkında tenfiz reddedilir. Ayrıca karar tâbi olduğu veya verildiği ülke hukuku hükümlerine ya da tâbi olduğu usule göre kesinleşmemiş, icra kabiliyeti veya bağlayıcılık kazanmamış yahut verildiği yerin yetkili mercii tarafından iptal edilmişse tenfiz istemi reddedilir. İspat yükü bakımından kanun bir ayrım yapar: temsil, haberdar edilme, tahkim sözleşmesinin hükümsüzlüğü, hakem seçimi ve usul, kapsam aşımı ile kesinleşmeme sebeplerinin ispatı, hakkında tenfiz istenen tarafa aittir.
Yabancı hakem kararlarının tanınması
Yabancı hakem kararlarının tanınması da tenfizine ilişkin hükümlere tâbidir. Yani tanıma isteminde de aynı yetkili mahkeme, aynı belgeler ve aynı ret sebepleri uygulanır; fark, tanımanın icra kabiliyeti kazandırmaması, kararın bağlayıcılığının ve kesin hüküm etkisinin kabul edilmesiyle sınırlı kalmasıdır.
Uygulamada tanıma, hakem kararının bir davada kesin delil veya kesin hüküm olarak ileri sürülmesi gerektiğinde gündeme gelir. Tenfiz ise hakem kararının cebrî icra yoluyla yerine getirilmesi gerektiğinde istenir.
Bu ayrım, uygulamada sık yapılan bir hatayı önler. Yalnız kesin hüküm etkisinden yararlanmak isteyen taraf, boşuna icra kabiliyeti kazandırma talebinde bulunmak zorunda değildir. Buna karşılık kararın icra edilmesi gerekiyorsa tanıma kararı yeterli olmaz; tenfiz kararı alınmalıdır. Her iki hâlde de mahkeme, kararın esasına girmez ve yalnız kanunda sayılan sınırlı denetimi yapar. Denetimin sınırlı olması, yabancı hakem kararına duyulan güvenin bir sonucudur; ancak bu güven, kamu düzeni ve savunma hakkı gibi temel güvencelerin denetlenmesini dışlamaz. Mahkeme, ret sebeplerinden birinin varlığını tespit ederse istemi reddeder; aksi hâlde kararın tenfizine veya tanınmasına karar verir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.