Yabancı Mahkeme Kararlarının Tenfizi ve Tanınması
Yabancı mahkeme ilâmlarının Türkiye'de icra edilebilmesi için gereken tenfiz kararı, tenfiz şartları, usul ve tanıma arasındaki fark.
Tenfiz kavramı
Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş ilâmların Türkiye'de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. Tenfiz, yabancı karara Türkiye'de icra kabiliyeti kazandıran bir mahkeme kararıdır; yabancı kararı yeniden yargılamaz.
Kanun, ceza ilâmlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümler için de tenfiz yolunu açmıştır. Örneğin bir ceza mahkemesinin sanığı tazminata mahkûm eden hükmü, hukuk davası niteliğinde olduğundan tenfiz edilebilir. Bu ayrım, ceza hükmünün kendisinin Türkiye'de icra edilmesi anlamına gelmez.
Görevli ve yetkili mahkeme
Tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Yetkili mahkeme, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesi, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesidir. Türkiye'de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkili olur.
Bu düzenleme, tenfiz isteminin herhangi bir yerde değil, karşı tarafın Türkiye'deki bağlantı noktasına göre açılmasını sağlar. Bağlantı noktası hiç yoksa üç büyük il mahkemesine başvurulabilir.
İstem ve dilekçe
Kararın tenfiz edilmesinde hukuki yararı bulunan herkes tenfiz isteminde bulunabilir. İstem dilekçeyle yapılır ve dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir. Dilekçede tenfiz isteyenle karşı tarafın ve varsa kanuni temsilci ve vekillerinin ad, soyad ve adresleri; tenfiz konusu hükmün hangi devlet mahkemesinden verildiği, mahkemenin adı, ilâmın tarih ve numarası ile hükmün özeti; tenfiz hükmün bir kısmı hakkında isteniyorsa bunun hangi kısım olduğu yer alır.
Dilekçeye yabancı mahkeme ilâmının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilâmı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesi eklenir. Ayrıca ilâmın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi eklenmelidir. Bu belgeler, tenfiz incelemesinin yabancı kararın gerçekliği ve kesinliği üzerine kurulabilmesini sağlar.
Tenfiz şartları
Yetkili mahkeme tenfiz kararını dört şartın varlığı hâlinde verir. Birincisi karşılıklılıktır: Türkiye Cumhuriyeti ile ilâmın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma yahut o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilâmların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmünün veya fiilî uygulamanın bulunması gerekir.
İkincisi yetki denetimidir: İlâm, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olmalı veya davalının itiraz etmesi şartıyla, ilâm dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmemiş olmalıdır. Üçüncüsü kamu düzenidir: Hüküm kamu düzenine açıkça aykırı bulunmamalıdır. Dördüncüsü savunma hakkıdır: O yer kanunları uyarınca kendisine karşı tenfiz istenen kişi hükmü veren mahkemeye usulüne uygun şekilde çağrılmamış veya o mahkemede temsil edilmemiş yahut kanunlara aykırı biçimde gıyabında veya yokluğunda hüküm verilmemiş olmalıdır; kişi bu hususlardan birine dayanarak tenfize itiraz etmemişse de şart gerçekleşmiş sayılır.
Tebliğ, itiraz ve karar
Tenfiz istemine ilişkin dilekçe, duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. İhtilâfsız kaza kararlarının tanınması ve tenfizi de aynı hükme tâbidir; ancak hasımsız ihtilâfsız kaza kararlarında tebliğ hükmü uygulanmaz. İstem, basit yargılama usulü hükümlerine göre incelenerek karara bağlanır.
Karşı taraf, ancak tenfiz şartlarının bulunmadığını veya yabancı mahkeme ilâmının kısmen ya da tamamen yerine getirilmiş yahut yerine getirilmesine engel bir sebep ortaya çıkmış olduğunu öne sürerek itiraz edebilir. Mahkeme ilâmın kısmen veya tamamen tenfizine ya da istemin reddine karar verebilir. Bu karar yabancı mahkeme ilâmının altına yazılır ve hâkim tarafından mühürlenip imzalanır.
Yerine getirme ve temyiz
Tenfizine karar verilen yabancı ilâmlar Türk mahkemelerinden verilmiş ilâmlar gibi icra olunur. Tenfiz isteminin kabul veya reddi hususunda verilen kararların temyizi genel hükümlere tâbidir; temyiz yerine getirmeyi durdurur.
Bu sonuç, tenfiz kararının bir ara karar değil, icra aşamasına geçiş sağlayan bir karar olduğunu gösterir. Temyiz incelemesi sırasında icra işlemlerinin durması, yabancı kararın hukuka aykırı biçimde uygulanmasını önlemeye hizmet eder.
Tanıma ve tenfizden farkı
Yabancı mahkeme ilâmının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi, yabancı ilâmın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır. Tanımada karşılıklılık şartı uygulanmaz. İhtilâfsız kaza kararlarının tanınması da aynı hükme tâbidir; yabancı mahkeme ilâmına dayanılarak Türkiye'de idarî bir işlem yapılmasında da aynı usul uygulanır.
Tanıma ile tenfiz arasındaki temel fark, icra kabiliyetidir. Tanıma, yabancı kararın Türkiye'de kesin hüküm veya kesin delil etkisi doğurmasını sağlar; tenfiz ise bunlara ek olarak icra edilebilirlik kazandırır. Yabancı ilâmın kesin hüküm veya kesin delil etkisi, kararın kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.