Mirasın Açılması, Kazanılması ve Reddi
Mirasın açılmasıyla doğan koruma önlemlerini, mirasın kendiliğinden kazanılmasını, reddin koşullarını ve reddin sonuçlarını inceler.
Açılma ve terekenin korunması
Miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır; mirasbırakanın sağlığında yapmış olduğu mirasla ilgili kazandırmalar ve paylaştırmalar terekenin ölüm anındaki durumuna göre değerlendirilir (m. 575).
Açılmayla birlikte terekenin korunması ihtiyacı doğar. Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re'sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır (m. 589). Bu önlemler, terekede bulunan mal ve hakların yazımına, terekenin mühürlenmesine, resmen yönetilmesine ve vasiyetnamelerin açılmasına ilişkin olabilir. Terekenin dağılmasını önleyen bu mekanizma, mirasçıların ve alacaklıların menfaatini korur. Önlemlerin giderleri, ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişi tarafından; hâkimin re'sen karar verdiği hâllerde Devlet tarafından karşılanır (m. 589).
Terekenin defterinin tutulması
Sulh hâkimi bazı hâllerde terekenin defterinin tutulmasına karar verir: mirasçılar arasında vesayet altına alınmış olan veya alınması gereken kimse varsa; mirasçılardan biri uzun süreden beri bulunamıyorsa ve temsilcisi de yoksa; mirasçılardan veya ilgililerden biri ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde istemde bulunursa (m. 590).
Defter tutma, terekenin aktif ve pasifinin resmî biçimde tespit edilmesini sağlar. Bu tespit, mirasçıların mirası kabul veya ret kararını bilgiye dayalı olarak vermesine yardımcı olur. Defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır; çünkü terekenin belirsizliği hem mirasçılar hem de alacaklılar bakımından risk oluşturur.
Vasiyetnamenin açılması
Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur (m. 596).
Açılma işlemi, vasiyetnamenin içeriğinin ilgililere duyurulmasını sağlar. Kanun, vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmaksızın açılmasını öngörerek içeriğin öğrenilmesini geçerlilik tartışmasından ayırmıştır. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır. Böylece tasarrufun içeriği hakkında bilgi sahibi olmayan ilgililerin haklarını kullanma imkânı korunur. Vasiyetnamenin açılması, tasarrufun geçerliliğine ilişkin bir karar değildir; yalnız içeriğin ilgililere duyurulmasını sağlar. Bu işlem, ilgililerin bilgi edinmesini sağlar.
Mirasın kendiliğinden kazanılması
Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanırlar (m. 599). Kazanma için kabul beyanı gerekmez; mirasçı sıfatı kanundan veya ölüme bağlı tasarruftan doğar ve ölümle birlikte sonuç doğurur.
Kendiliğinden kazanma, mirasçının tereke borçlarından kişisel olarak sorumlu olması sonucunu da beraberinde getirir. Bu nedenle kanun, mirasçıya mirası reddetme imkânı tanımıştır. Ret, kazanmayı geriye etkili biçimde ortadan kaldıran bir hak olarak işler. Mirasçının susması ise kural olarak kazanma sonucunu değiştirmez; süresi içinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (m. 610). Kazanma, mirasçının terekeye ilişkin hakları ve borçları birlikte devraldığı anlamına gelir; bu nedenle mirasçı terekenin borçlarından kişisel olarak sorumlu olur.
Reddin koşulları ve süresi
Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilirler. Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras reddedilmiş sayılır (m. 605).
Ret, üç ay içinde yapılabilir. Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar (m. 606). Ret, sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız ve şartsız olması gerekir (m. 609). Koşullu ret, kanunun öngördüğü anlamda geçerli bir ret oluşturmaz. Ret beyanı, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğüne yazılır (m. 609). Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen mirasçı mirası reddedemez (m. 610).
Reddin sonuçları ve alacaklıların korunması
Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse onun payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (m. 611). En yakın yasal mirasçıların tamamı tarafından reddolunan miras ise sulh mahkemesince iflâs hükümlerine göre tasfiye edilir (m. 612).
Ret, mirasçının alacaklılarını da etkileyebilir. Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklıları veya iflâs idaresi kendilerine yeterli bir güvence verilmediği takdirde ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali hakkında dava açabilirler (m. 617). Bu düzenleme, ret hakkının kötüye kullanılmasını önler. Ret, mirasçının mirası hiç kazanmamış gibi sonuç doğurur ve payın hak sahiplerine geçmesini sağlar.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.