Paylaşma ve Denkleştirme
Mirasçılar arasında paylaşmanın kurallarını, denkleştirmeyi, paylaşma sözleşmesini ve paylaşmadan sonraki sorumluluğu ele alır.
Paylaşmanın kuralları
Yasal mirasçılar, gerek kendi aralarında, gerek atanmış mirasçılarla birlikte mirası aynı kurallara göre paylaşırlar. Aksine düzenleme olmadıkça mirasçılar, paylaşmanın nasıl yapılacağını serbestçe kararlaştırırlar. Tereke mallarına zilyet olan veya mirasbırakana borçlu bulunan mirasçılar, paylaşma sırasında bu konuda eksiksiz bilgi vermekle yükümlüdürler (m. 646).
Paylaşma özgürlüğü, mirasçıların tereke üzerinde anlaşarak tasarruf etmesini sağlar. Ancak mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufuyla paylaşmanın nasıl yapılacağı ve payların nasıl oluşturulacağı hakkında kurallar koyabilir. Bu kurallar, mirasbırakan tarafından kastedilmemiş olan bir eşitsizlik hâlinde payların denkleştirilmesi olanağı saklı kalmak kaydıyla mirasçılar için bağlayıcıdır. Aksini arzu ettiği tasarruftan anlaşılmadıkça mirasbırakanın tereke malını bir mirasçıya özgülemesi vasiyet olmayıp sadece paylaştırma kuralı sayılır (m. 647). Paylaşmada bilgi verme yükümlülüğü, terekeye zilyet olan mirasçının diğerlerini eksik bilgilendirmesini engeller.
Denkleştirme kavramı
Yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdürler (m. 669).
Denkleştirme, mirasçılar arasında eşitliği sağlamaya yönelir. Mirasbırakanın sağlığında bir mirasçıya yaptığı kazandırma, o mirasçının miras payından düşülür. Mirasbırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek, bir malvarlığını devretmek ya da borçtan kurtarmak gibi karşılık almaksızın altsoyuna yaptığı kazandırmalar, aksi açıkça belirtilmiş olmadıkça denkleştirmeye tâbidir. Mirasın açılmasından önce veya sonra mirasçılık sıfatını kaybeden mirasçıya ait geri verme yükümlülüğü, onun yerini alan mirasçılara, miras paylarında meydana gelen artış oranında geçer (m. 670).
Denkleştirmeye tâbi olmayan kazandırmalar
Olağan hediyeler ile evlenme sırasında yapılan geleneğe uygun giderler denkleştirmeye tâbi değildir. Altsoy hısımlarının evlenmelerinde, alışılmış ölçüler içinde yapılan çeyiz giderleri hakkında denkleştirmeye tâbi tutulmama arzusunun bulunduğu asıldır (m. 675).
Bu istisna, gündelik hayatın olağan ilişkilerini korur. Her küçük hediyenin terekeye geri istenmesi, aile ilişkilerini çekilmez hâle getirirdi. Kanun, olağan hediyeleri ve geleneğe uygun evlenme giderlerini denkleştirme dışında bırakarak bu tür kazandırmaların hukuki güvenliğini sağlar. İstisnanın sınırı, kazandırmanın olağan ölçüler içinde kalıp kalmadığıdır. Mirasbırakanın bu kazandırmaları denkleştirme dışında bırakma iradesi açıkça anlaşılırsa istisna uygulanmaz.
Paylaşma sözleşmesi ve miras payının devri
Mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması veya aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar. Paylaşma sözleşmesiyle mirasçılar, tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de kabul edebilirler. Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (m. 676).
Miras payının devrine ilişkin sözleşmeler de şekle bağlıdır. Terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde miras payının devri konusunda mirasçılar arasında yapılan sözleşmelerin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır. Bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı böyle bir sözleşmenin geçerliliği ise noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. Sözleşme bu kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez; sadece paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını sağlar (m. 677).
Paylaşmadan sonra ayıptan sorumluluk
Paylaşmanın tamamlanmasından sonra mirasçılar, paylarına düşen mallar için birbirlerine karşı satım hükümlerine göre sorumludurlar. Mirasçılar, paylaşmada her birine özgülenmiş olan alacakların varlığını birbirlerine karşı garanti ettikleri gibi; borsaya kayıtlı olan kıymetli evrak dışında, alacağın mirasçının hakkına mahsup edilen miktarı için borçlunun ödeme gücünden adî kefil gibi sorumludurlar (m. 679).
Satım hükümlerine gönderme, paylaşmada mirasçıya düşen malın ayıplı çıkması hâlinde onu korur. Alacaklar bakımından ise kanun daha ileri gider: mirasçı, alacağın varlığını garanti eder ve borçlunun ödeme gücünden adî kefil gibi sorumlu olur. Garantiye ve kefalete dayanan dava, paylaşma tarihinin veya daha sonra yerine getirilecek alacaklarda muacceliyet tarihinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Paylaşmadan sonra borçlardan sorumluluk
Mirasçılar, bölünmesine veya nakline alacaklı tarafından açık veya örtülü olarak rıza gösterilmemiş olan tereke borçlarından dolayı, paylaşmadan sonra da bütün malvarlıklarıyla müteselsilen sorumludurlar. Paylaşmanın gerçekleştiği tarihin veya daha sonra yerine getirilecek borçlarda muacceliyet tarihinin üzerinden beş yıl geçmekle teselsül sona erer (m. 681).
Bu düzenleme, tereke alacaklısını korur. Paylaşma, alacaklının rızası olmadan borcun bölünmesi sonucunu doğurmaz. Mirasçılar paylaşma sonrasında da borcun tamamından sorumlu tutulur; ödemeyi yapan mirasçı, diğerlerine rücu edebilir. Beş yıllık süre, teselsülün sonsuza kadar sürmesini engeller ve hukuki ilişkinin tasfiyesini kolaylaştırır. Alacaklı, paylaşmaya rıza göstermişse borç mirasçılar arasında bölünmüş sayılır ve teselsül kuralı uygulanmaz.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.