Resmî Defter, Resmî Tasfiye ve Miras Ortaklığı

Terekenin resmî defterinin tutulmasını, resmî tasfiyeyi, miras sebebiyle istihkak davasını ve mirasçılar arasındaki elbirliği ortaklığını inceler.

Resmî defter tutma

Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı, terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir. Defter tutma, mirasın reddine ilişkin usule uyulmak suretiyle bir ay içinde sulh hâkiminden istenir (m. 619).

Defter tutma, terekenin aktif ve pasifinin resmî biçimde belirlenmesini sağlar. Mirasçı, bu bilgiye dayanarak mirası kabul veya ret konusunda karar verebilir. Sürenin bir ay olarak belirlenmesi, terekenin uzun süre belirsiz kalmasını önler. Mirasçılardan birinin defter tutma istemi, kanun gereği diğerleri hakkında da etkili olur.

İlân ve bildirim usulü

Sulh mahkemesi, mirasbırakanın alacaklıları ile borçlularını belli bir süre içinde alacaklarını ve borçlarını bildirmeleri için bir ay arayla iki defa yapılacak ilân yoluyla çağırır (m. 621).

İlân usulü, terekenin kapsamının yalnız mirasçıların bildikleriyle sınırlı kalmamasını sağlar. Mirasbırakanın alacaklıları ve borçluları, tereke hakkında bilgi vermeye çağrılır. Çağrı, kefalet sebebiyle alacaklı ve borçlu olanları da kapsar. İlânda bildirimde bulunmamanın sonuçları hakkında alacaklıların dikkati çekilir; bildirim süresi ikinci ilândan başlayarak en az bir aydır. Bu düzenleme, terekenin bilinen borç ve alacaklarının ötesine geçen bir tespit yapılmasını amaçlar. İlân, terekenin gerçek durumunun ortaya çıkmasına katkıda bulunur; mirasçıların ileride öngörmedikleri borçlarla karşılaşma riski azalır.

Resmî tasfiye

Her mirasçı, mirası ret veya resmî deftere göre kabul edeceği yerde terekenin resmî tasfiyesini isteyebilir. Bu istem, birlikte mirasçı olanlardan birinin mirası kabul etmesi hâlinde dikkate alınmaz. Resmî tasfiye hâlinde mirasçılar terekenin borçlarından sorumlu olmazlar (m. 632).

Resmî tasfiye, alacaklıların istemiyle de gündeme gelebilir. Mirasbırakanın alacaklarını elde edemeyeceklerinden inandırıcı sebeplerle kuşku duyan alacaklıları, istedikleri hâlde alacakları ödenmediği veya kendilerine güvence verilmediği takdirde, mirasbırakanın ölümünden ya da vasiyetnamenin açılmasından başlayarak üç ay içinde terekenin resmî tasfiyesini isteyebilirler (m. 633). Resmî tasfiye, sulh mahkemesince veya atayacağı bir ya da birkaç tasfiye memuru tarafından yapılır (m. 634). Tasfiye memuru, terekenin paraya çevrilmesini ve alacaklıların sırasına göre tatminini yürütür; kalan değer mirasçılara verilir. Böylece mirasçıların kişisel malvarlığı tereke borçlarından ayrı tutulmuş olur.

Miras sebebiyle istihkak davası

Yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi veya bazı tereke mallarını elinde bulunduran kimseye karşı mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek miras sebebiyle istihkak davası açabilir (m. 637).

Bu dava, tereke mallarının mirasçı olmayan veya daha zayıf mirasçılık hakkına sahip kişilerden geri alınmasını sağlar. Dava, mirasçılık sıfatıyla ilgili uyuşmazlıkların da çözülmesine imkân verir. Hâkim, davacının istemi üzerine hakkın korunması için davalının güvence göstermesi veya tapu kütüğüne şerh verilmesi gibi gerekli her türlü önlemi alabilir. Böylece dava süresince tereke mallarının elden çıkarılması riski azaltılır. Davanın kabulü hâlinde davalı, tereke malını veya elde ettiği değeri mirasçılara vermekle yükümlü olur.

Miras ortaklığı

Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler (m. 640).

Mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludurlar (m. 641). Elbirliği mülkiyeti, mirasçıların tereke üzerinde paylı mülkiyetten farklı bir rejimle birlikte hareket etmesini gerektirir. Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir.

Paylaşmanın istenmesi ve paylı mülkiyete dönüşme

Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (m. 642).

Paylaşmadan önce mirasçı, terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini isteyebilir. Bu istem üzerine sulh hâkimi diğer mirasçılara çağrıda bulunarak belirleyeceği süre içinde varsa itirazlarını bildirmeye davet eder (m. 644). Elbirliği mülkiyetinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmediği veya mirasçılardan biri süresi içinde paylaşma davası açmadığı takdirde dönüştürmeye karar verilir. Bu mekanizma, mirasçının payı üzerinde tasarruf edebilmesinin yolunu açar. Paylaşma istemi, miras ortaklığının geçici niteliğini gösterir; mirasçılar arasında paylaşmayı erteleyen bir sözleşme varsa bu istem sınırlanır. Dönüştürme kararı verilmesi hâlinde mirasçılar artık paylı mülkiyet kurallarına göre hareket eder. Böylece mirasçı, payını devretme veya üzerinde işlem yapma imkânına kavuşur.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.