Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi

Mirasbırakanın vasiyetini yerine getirmek üzere atadığı görevlinin atanmasını, görevin kabulünü, yetkilerini ve sorumluluğunu ele alır.

Kurumun amacı ve atanma

Vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufunun gereğinin yerine getirilmesini sağlamak üzere atanan kişidir. Mirasbırakan vasiyetnameyle bir veya birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisi atayabilir (m. 550).

Kurum, özellikle mirasçılar arasında çıkar çatışması bulunan veya yerine getirilmesi teknik bilgi gerektiren tasarruflarda işlev görür. Görevli, mirasbırakanın iradesini mirasçıların insafına bırakmadan uygulamakla yükümlüdür. Atama, ölüme bağlı bir tasarrufla yapıldığı için tasarrufun şekline ve geçerliliğine ilişkin genel kurallar burada da geçerlidir. Görevlinin varlığı, mirasbırakanın tasarrufunun ölümünden sonra da etkili biçimde uygulanmasını sağlar.

Ehliyet, görevin kabulü ve ücret

Vasiyeti yerine getirme görevlisinin göreve başladığı sırada fiil ehliyetine sahip olması gerekir (m. 550). Bu koşul, görevin fiilen yürütülebilmesi için aranmıştır; ehliyetsiz bir kişinin görevli atanması hâlinde görev yerine getirilemez.

Görev, sulh hâkimi tarafından görevliye bildirilir. Bildirim tarihinden başlayarak onbeş gün içinde görevi kabul etmediği sulh hâkimine bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır. Bu düzenleme, sessiz kalma yoluyla kabul sonucunu doğurur ve görevin sürüncemede kalmasını önler. Görevli, hizmetinin karşılığında uygun bir ücret isteyebilir. Görevlinin fiil ehliyetine sahip olması, tereke işlemlerini bizzat yapabilmesi ve hukuki sonuç doğurabilmesi için gereklidir. Ücret, görevin niteliği ve kapsamı dikkate alınarak belirlenir; mirasbırakanın tasarrufunda bu konuda bir düzenleme bulunup bulunmadığı da değerlendirilir.

Birden çok görevlinin bulunması

Birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisinin atanmış olması hâlinde, tasarruftan veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça bunlar görevi birlikte yürütürler. İçlerinden biri görevi kabul etmez veya edemez ya da herhangi bir sebeple görevi sona ererse, mirasbırakanın tasarrufundan aksi anlaşılmadıkça diğerleri göreve devam eder (m. 551).

Birlikte hareket etmek üzere atanmış olsalar bile acele hâllerde her biri gerekli işlemleri yapabilir. Bu kural, terekenin zarar görmesini önlemeyi amaçlar. Görevlilerin birlikte hareket etmesi, kararların ortak iradeyle alınmasını sağlarken; acele hâl istisnası, tek başına yapılması gereken işlemlerin gecikmesini engeller. Bu esneklik, görevin fiilen sürdürülebilmesini kolaylaştırır. Bu durum, görevin sürekliliğini güvence altına alır.

Görev ve yetkiler

Mirasbırakan tasarrufunda aksini öngörmüş veya sınırlı bir görev vermiş olmadıkça, vasiyeti yerine getirme görevlisi mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkilidir (m. 552).

Kanun bu genel yetkinin kapsamını örnekleyerek gösterir. Görevli, göreve başladıktan sonra gecikmeksizin terekedeki malların, hakların ve borçların listesini düzenler; terekeyi yönetir ve yönetimin gerektirdiği ölçüde tereke mallarının zilyetliğinin kendisine devrini ister; tereke alacaklarını tahsil eder, borçlarını öder; vasiyetleri yerine getirir; terekenin paylaşılması için plân hazırlar ve tereke ile ilgili dava ve takiplerde miras ortaklığını temsil eder. Liste düzenlenirken olanak varsa mirasçılar hazır bulundurulur. Bu kural, terekenin kapsamı konusunda mirasçıların bilgi sahibi olmasını ve sonradan doğabilecek uyuşmazlıkların azalmasını sağlar. Görevlinin terekeyi yönetmesi, malların korunması ve olağan işlerin yürütülmesi anlamına gelir; olağan yönetim sınırını aşan işlemler bakımından yetkisinin kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.

Mirasçılarla ilişki ve temsil

Görevli, tereke ile ilgili dava ve takiplerde miras ortaklığını temsil eder. Mirasçılar tarafından açılmış davalardan göreviyle ilgili olanlara müdahil olarak katılabilir; açtığı veya aleyhine açılan davalar ile yapılan takipleri mirasçılara bildirir (m. 552).

Bu düzenleme, görevlinin mirasçıların yerine geçmediğini, onları temsil ettiğini gösterir. Mirasçıların mirasçılık sıfatı ve payları üzerindeki hakları saklıdır; görevlinin yetkisi, mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi amacıyla sınırlıdır. Görevli, paylaşma için plân hazırlamakla birlikte paylaşmanın kendisi mirasçıların kararına ve mahkeme denetimine tabidir. Temsil yetkisi, miras ortaklığının tereke ile ilgili uyuşmazlıklarda tek muhatap üzerinden hareket etmesini kolaylaştırır. Görevli, açtığı veya aleyhine açılan davaları ve takipleri mirasçılara bildirmekle yükümlüdür; bu bildirim, mirasçıların süreçten haberdar olmasını ve haklarını korumasını sağlar.

Sorumluluk

Vasiyeti yerine getirme görevlisi, görevini yerine getirirken özen göstermekle yükümlüdür; ilgililere karşı bir vekil gibi sorumludur (m. 556).

Vekil gibi sorumluluk, görevlinin özen ölçüsünü ve sorumluluğun kapsamını belirler. Görevli, yetkilerini mirasbırakanın son arzularını gerçekleştirmek için kullanmalı; terekeyi korumalı ve mirasçılara hesap vermelidir. Görevin kötüye kullanılması hâlinde ilgililer, görevlinin sorumluluğuna gidebilir. Bu sorumluluk rejimi, görevliye tanınan geniş yetkilerin denetlenebilir olmasını sağlar. Görevlinin yetkilerini aşması hâlinde yapılan işlemlerin sonuçları, temsil yetkisinin sınırları çerçevesinde değerlendirilir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.