Can Sigortaları: Hayat, Kaza, Hastalık ve Sağlık

Hayat sigortasının kuruluşunu, cayma hakkını, başkasının hayatının sigortalanmasını, lehtar atanmasını, intihar ve öldürme hâllerini, kaza ile hastalık ve sağlık sigortalarını ele alır.

Hayat sigortasının konusu ve kuruluşu

Hayat sigortası ile sigortacı, belli bir prim karşılığında, sigorta ettirene veya onun belirlediği kişiye, sigortalının ölümü veya hayatta kalması hâlinde sigorta bedelini ödemeyi üstlenir. Hayatı sigorta edilen kimse, ilk primin ödenmesinden önce ölmüşse sigorta sözleşmesi geçersizdir (m. 1487).

Hayat sigortası, zarar sigortalarından farklı olarak bir bedel sigortasıdır. Burada gerçek zararın ispatı aranmaz; riziko gerçekleştiğinde kararlaştırılan bedel ödenir. Kanun, ilk primin ödenmesini korumanın başlangıcı bakımından belirleyici kılar. Sigorta ettiren, sigortacının cayma hakkını kullanabileceğini bildirmesinden itibaren onbeş gün içinde sözleşmeden cayabilir; bilgilendirmenin yapıldığını sigortacı ispatlar. Bilgilendirme yapılmamışsa cayma hakkı ilk primin ödenmesinden bir ay sonra sona erer (m. 1489). Bu düzenleme, tüketicinin sözleşmeyi değerlendirme imkânını korur.

Başkasının hayatının sigortalanması

Sigorta ettiren, kendisinin veya başkasının hayatını, ölüm veya hayatta kalma ihtimallerine karşı sigorta ettirebilir. Başkasının hayatı üzerine sigorta yapılabilmesi için o kişinin hayatının devamında lehtarın menfaatinin bulunması şarttır. Ayrıca ölüm ihtimaline karşı yapılan sigortalarda, sigorta bedelinin mutat cenaze giderlerini aşması hâlinde sigortalının veya varsa kanuni temsilcisinin yazılı izni gerekir; sigortalı onbeş yaşından büyükse kanuni temsilcinin dışında ayrıca onun da izni alınır. İzin olmadan yapılan sözleşme, icazet verilmediği takdirde geçersizdir (m. 1490).

Kanun, başkasının hayatı üzerine sigortayı sıkı koşullara bağlar. Amaç, bir kişinin ölümünden mali çıkar sağlanmasını ve sigortalının hayatının tehlikeye atılmasını önlemektir. Menfaat şartının sözleşmenin yapılmasından sonra ortadan kalkması hâlinde sözleşme o andan itibaren geçersiz hâle gelir; ancak sigorta ettirene iştira değeri ödenir. Bir kimsenin hayatı bir veya birkaç sigortacı tarafından çeşitli bedeller üzerine sigorta ettirilebilir (m. 1491). Hayat sigortalarında halefiyet uygulanmaz; bu, can sigortasının bedel sigortası niteliğinin sonucudur.

Lehtar atanması

Sigorta ettiren, gerçek ya da tüzel kişi lehine sigorta sözleşmesi yapabilir ve atadığı lehtarı sigortacıya bildirir. Lehtarın sigortacıya bildirilmemiş olması hâlinde, sigortacı iyiniyetle yaptığı ödeme ile borcundan kurtulur (m. 1493). Sigorta ettiren, değiştirme hakkından vazgeçtiğini sigorta poliçesine yazdırmakla beraber poliçeyi lehtara teslim etmişse o kişiyi değiştiremez; tereddüt hâlinde lehtarı değiştirme hakkını saklı tuttuğu kabul edilir.

Ölüm rizikosuna karşı yapılmış sigortalarda birden fazla kişi payları belirtilmeksizin lehtar olarak atanmışsa, sigorta bedeli üzerinde hepsi eşit oranda hak sahibidir; hak sahiplerinden biri tarafından alınmayan pay diğerlerinin payına eklenir. Mirasın reddi veya mirastan vazgeçme lehtarın hakkı üzerinde etkili olmaz. Lehtar belirtilmemişse, ölüm rizikosunda sözleşmenin sigorta ettirenin mirasçıları lehine, yaşama ihtimalinde ise sigortalı lehine yapıldığı kabul olunur (m. 1494). Lehtarın istem hakkını kazanamaması hâlinde bu hak sigorta ettirene, onun da ölmüş olması hâlinde mirasçılarına geçer (m. 1495). Lehtar ataması, sigorta bedelinin miras dışı bir yolla aktarılmasını sağlar.

Yaşın yanlış bildirilmesi, intihar ve öldürme

Sigortalının sözleşmenin yapılması sırasında yaşının yanlış bildirilmesi sonucu prim düşük belirlenmişse, sigorta bedeli gerçek yaşa göre alınması gereken primin belirlenen prime olan oranına göre ödenir; gerçek yaşa göre fazla prim ödenmesi hâlinde sigorta bedeli ödenen prime göre artırılır. Sigortacı, yanlış yaş bildirimi sebebiyle sadece gerçek yaşın sözleşmenin yapıldığı sırada teknik esaslara göre belirlenen sınırlar dışında kalması hâlinde sözleşmeden cayabilir (m. 1497).

Sigortalı, yenilemeler de dâhil olmak üzere en az üç yıldan beri devam eden ve ölüm ihtimaline karşı yapılan bir sözleşmede bu süre geçtikten sonra intihar ederse veya intihara teşebbüs sonucu ölürse, sigortacı sigorta bedelini ödemekle yükümlüdür. İntihar, akli melekelerindeki bir rahatsızlık sebebiyle üç yıldan önce gerçekleşmişse de sigortacı bedeli ödemek zorundadır (m. 1503). Sigorta ettiren, sigorta bedelini ödeme borcunun doğmasını sağlamak amacıyla sigortalıyı öldürürse veya öldürülmesinde suç ortaklığı ederse, sigortacı bedel ödeme borcundan kurtulur; lehtar sigortalıyı öldürmüşse bedelden mahrum kalır ve bedel ölenin mirasçılarına ödenir (m. 1504).

Kaza, hastalık ve sağlık sigortaları

Kaza sigortası, belli bir prim karşılığında, sigortalının uğrayacağı kaza sonucu ölüm, geçici veya sürekli engellilik ya da işgöremezlik hâlleri için sigorta teminatı sağlar. Ölüm, ani olarak veya kaza tarihinden itibaren en çok bir yıl içinde gerçekleşmişse sigorta bedeli sigorta ettirene yahut onun tarafından belirlenmiş kişiye; geçici ve sürekli engellilik veya işgöremezlik hâllerinde ise sigortalıya ödenir (m. 1507). Sigortacı, aksi kararlaştırılmamışsa poliçede yazılı bedelden başka, sigortalının yaptığı tedavi giderlerini de ödemekle yükümlüdür (m. 1508).

Hastalık ve sağlık sigortaları sigortalı lehine yapılabilir; hastalık sigortalarında lehtar da belirlenebilir (m. 1511). Sigortacı, hastalık sigortası ile sözleşmede öngörülen hastalıklardan birinin veya birkaçının sözleşme süresi içinde gerçekleşmesi veya ortaya çıkması hâli için teminat sağlar (m. 1512). Sağlık sigortası ise hastalık sonucu gerekli hâle gelen ilaç dâhil her türlü tıbbi bakım, gebelik ve doğum, hastane giderleri, günlük iş görememe parası ve bakım giderleri için teminat verir (m. 1513). Bu sigortalar, kişinin sağlık giderlerini ve gelir kaybını güvence altına alır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.