Sigortacılık Kanunu ve Sektör Düzenlemesi

5684 sayılı Sigortacılık Kanununun amacını, şirket kuruluşu ve ruhsat rejimini, genel şartları, zorunlu sigortaları, aracıları, Sigorta Tahkim Komisyonunu ve yaptırımları ele alır.

Kanunun amacı ve kapsamı

5684 sayılı Sigortacılık Kanununun amacı, ülkemiz sigortacılığının geliştirilmesini sağlamak, sigorta sözleşmesinde yer alan kişilerin hak ve menfaatlerini korumak ve sigortacılık sektörünün güvenli ve istikrarlı bir ortamda etkin bir şekilde çalışmasını temin etmek üzere kanuna tâbi kişi ve kuruluşların faaliyete başlama, teşkilât, yönetim, çalışma esas ve usûlleri ile faaliyetlerinin sona ermesi ve denetlenmesine ilişkin hususları düzenlemektir (m. 1).

Kanun, aynı maddede sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesine yönelik sigorta tahkim sistemiyle ilgili usûl ve esasları da kapsamına alır. Türkiye'de faaliyet gösteren sigorta şirketleri, reasürans şirketleri, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği, aracılar, aktüerler ile sigorta eksperleri bu Kanun hükümlerine tâbidir. Sosyal güvenlik kurumları, Türkiye İhracat Kredi Bankası ve özel kanunlarına göre sigortacılık faaliyetinde bulunan diğer kuruluşlar ise denetimle ilgili hükümler hariç olmak üzere kanun kapsamı dışındadır. Kanun, TTK'nın sigorta sözleşmesine ilişkin hükümlerini tamamlayan bir sektör düzenlemesi niteliğindedir.

Şirket kuruluşu, ruhsat ve sermaye

Türkiye'de faaliyet gösterecek sigorta şirketleri ile reasürans şirketlerinin anonim şirket veya kooperatif şeklinde kurulmuş olması şarttır. Bu şirketler, sigortacılık işlemleri ve bunlarla doğrudan bağlantısı bulunan işler dışında başka işle iştigal edemez (m. 3). Kanun, kurucularda malî güç, itibar ve belirli suçlardan mahkûm olmama gibi koşullar arar. Kooperatif şeklinde kurulan şirketlerin mütüel sigortacılık yapması ve ortak sayısının ikiyüzden az olmaması gerekir.

Sigorta şirketleri ve reasürans şirketleri, faaliyete geçebilmek için faaliyet göstermek istedikleri her bir sigorta branşında Müsteşarlıktan ruhsat almak zorundadır (m. 5). Sigorta şirketleri hayat ve hayat dışı sigorta gruplarından sadece birinde faaliyet gösterebilir. Kanun, ruhsatı branş bazında düzenleyerek sigortacının uzmanlaşmasını ve malî yeterliliğini güvence altına alır. Ruhsat alınmadan risk üstlenmek suretiyle sigortacılık faaliyetinde bulunmak ise ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir.

Genel şartlar ve sözleşmenin düzenlenmesi

Sigorta sözleşmelerinin ana muhtevası, Müsteşarlıkça onaylanan ve sigorta şirketlerince aynı şekilde uygulanacak olan genel şartlara uygun olarak düzenlenir; ancak sigorta sözleşmelerinde işin özelliğine uygun olarak özel şartlar tesis edilebilir (m. 11). Genel şartlar, aynı branşta faaliyet gösteren şirketler arasında asgari bir standart oluşturur ve sigortalının korunmasını sağlar.

Kanun, sözleşmede kapsam dışı bırakılan risklerin açıkça belirtilmesini, belirtilmemiş olan risklerin teminat kapsamında sayılmasını öngörür. Sigorta sözleşmelerinde yabancı kelimelere yer verilemez; yabancı kelimelerin karşılığı olarak Türk Dil Kurumu tarafından belirlenen kelimelerin kullanımı esastır. Hayat sigortalarına ilişkin teklifnamenin şirkete ulaştığı tarihten itibaren otuz gün içinde reddedilmemesi hâlinde sözleşme yapılmış olur. Bu hüküm, TTK'daki teklifname rejimini hayat sigortaları bakımından yineleyerek sigortalının makul sürede netice almasını sağlar.

Zorunlu sigortalar ve yurt içinde sigorta yaptırma zorunluluğu

Cumhurbaşkanı, kamu yararı açısından gerekli gördüğü hâllerde zorunlu sigortalar ihdas edebilir. Sigorta şirketleri, faaliyet gösterdiği sigorta branşlarının kapsamında bulunan zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz (m. 13). Kanun, zorunlu sigortanın denetimini de düzenler: izin veya ruhsat vermeye yetkili merciler, yapılması zorunlu sigortaların geçerli teminat tutarları dâhilinde yaptırılıp yaptırılmadığını araştırmakla yükümlüdür.

Türkiye'de yerleşik kişiler, Türkiye'deki sigortalanabilir menfaatlerini, Türkiye'de faaliyette bulunan sigorta şirketlerine ve Türkiye'de yaptırmak zorundadır (m. 15). Kanun, ihracat ve ithalat konusu mallar için nakliyat sigortası, dış krediyle satın alınan uçak ve gemiler için tekne sigortası, gemilerin işletilmesinden doğan sorumluluk sigortası, hayat sigortaları ve yurt dışında bulunulan süreye ilişkin kişisel sigortalar bakımından istisna öngörmüştür. Bu düzenleme, yurt içindeki risklerin yerli sigorta sektöründe kalmasını ve denetim altında tutulmasını amaçlar.

Aracılar, eksperler ve Sigorta Tahkim Komisyonu

Sigorta acenteliği gerçek veya tüzel kişilerce yapılır; acenteliği yapmak isteyenlerin Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğince tutulan Levhaya yazılı olması gerekir (m. 23). Sigorta eksperliği de gerçek veya tüzel kişilerce yapılır; eksper olmak isteyenlerin Müsteşarlıktan sigorta eksperlik ruhsatı alması ve Levhaya yazılı olması gerekir (m. 22). Kanun, aracı ve eksperleri meslekî bir statüye bağlayarak sigortalıya sunulan hizmetin niteliğini güvence altına alır.

Sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulur. Sigorta tahkim sistemine üye olan kuruluşlarla uyuşmazlığa düşen kişi, uyuşmazlık konusu sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile tahkim usûlünden faydalanabilir (m. 30). Zorunlu sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda ise ilgili kuruluş tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahipleri bu hükümlerden yararlanır. Tahkim, sigortalının mahkemeye göre daha hızlı ve düşük maliyetli bir çözüme ulaşmasını sağlar.

Dürüstlük, reklam ve yaptırımlar

Sigorta şirketleri ve aracılar, her çeşit broşür, izahname ve diğer belgeler ile ilan ve reklamlarını, taahhütleriyle sigortalıya sağlayacakları hak ve menfaatlerin sınır ve kapsamı dışında bir anlayışa neden olacak şekilde düzenleyemez ve kişi ve kuruluşlara gerçeğe aykırı, yanıltıcı, aldatıcı ve haksız rekabete yol açan beyanda bulunamaz (m. 32). Sigorta şirketleri ayrıca iyiniyet kurallarına aykırı olarak sigorta tazminatının ödenmesini geciktiremez.

Kanuna göre ruhsat almadan risk üstlenmek suretiyle sigortacılık faaliyetinde bulunan veya ticaret unvanlarında ya da belgelerinde kanunda belirtilen kuruluşların adını kullanan gerçek ve tüzel kişilerin yetkilileri, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ve adlî para cezası ile cezalandırılır (m. 35). Kanun, sigorta şirketlerinin yönetim kurulu üyeleri ve mensupları bakımından zimmet suçunu da ağır yaptırımlara bağlamıştır. Bu hükümler, sektörde güveni korumaya ve sigortalıların tasarruflarını güvence altına almaya yönelir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.