Anonim Ortaklıkta Genel Kurul

Genel kurulun görev ve yetkilerini, toplantı çağrısını, nisapları, kararların iptalini ve butlanını açıklar.

Genel kurulun niteliği ve devredilemez yetkileri

Genel kurul, anonim şirketin pay sahiplerinden oluşan iradesini ortaya koyan zorunlu organıdır. m. 407/1’e göre pay sahipleri şirket işlerine ilişkin haklarını genel kurulda kullanırlar. m. 408/1 uyarınca genel kurul, kanunda ve esas sözleşmede açıkça öngörülmüş bulunan hâllerde karar alır; yani genel yetkili organ değil, sınırlı yetkili bir organdır. m. 408/2 ise devredilemez görev ve yetkileri sayar: esas sözleşmenin değiştirilmesi, yönetim kurulu üyelerinin seçimi, süreleri, ücretleri, ibraları ve görevden alınmaları, denetçinin seçimi ve görevden alınması, finansal tablolar, yıllık rapor, kârın kullanımı, kâr payları ve yedek akçe hakkında kararlar, şirketin feshi ve önemli miktarda şirket varlığının toptan satışı. Bu yetkiler hiçbir organa devredilemez; bu, pay sahiplerinin korunmasının temelidir. m. 408/3 ise tek pay sahipli anonim şirketlerde bu pay sahibinin genel kurulun tüm yetkilerine sahip olduğunu, ancak kararların geçerliliği için yazılı olmaları gerektiğini belirtir. m. 407/2 uyarınca murahhas üyelerle en az bir yönetim kurulu üyesinin toplantıda hazır bulunması şarttır; denetçi de genel kurulda hazır bulunur. Bu hüküm, organlar arası bilgi akışını güvence altına alır.

Toplantı türleri, çağrı ve gündem

Genel kurullar olağan ve olağanüstü toplanır (m. 409/1). Olağan toplantı her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılır ve organların seçimi, finansal tablolar, yıllık rapor, kârın kullanımı, kâr ve kazanç payları, ibra gibi konular görüşülür. Olağanüstü toplantı ise gerektiği takdirde çağrılır. Çağrı yetkisi kural olarak yönetim kurulundadır; m. 410/1’e göre genel kurul, süresi dolmuş olsa bile yönetim kurulu tarafından toplantıya çağrılabilir; tasfiye memurları da görevleriyle ilgili konular için çağrı yapabilir. Azlık hakkı bakımından m. 411/1, sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahiplerinin, yönetim kurulundan yazılı olarak gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek genel kurulu toplantıya çağırmasını veya gündeme madde koymasını isteyebileceğini düzenler. m. 412 ise istem reddedilir veya yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmezse, asliye ticaret mahkemesinin çağrıya karar verebileceğini ve gerekirse kayyım atayacağını belirtir. Gündem bakımından m. 413/1 gündemin çağrıyı yapan tarafından belirleneceğini, m. 413/2 ise gündemde bulunmayan konuların müzakere edilemeyeceğini ve karara bağlanamayacağını hükme bağlar. Çağrı şekli m. 414’te düzenlenmiştir: esas sözleşmede gösterilen şekilde, şirketin internet sitesinde ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanan ilanla, toplantı tarihinden en az iki hafta önce çağrı yapılır.

Toplantı ve karar nisapları

Genel kurulun karar alabilmesi, nisap kurallarına bağlıdır. m. 418/1’e göre genel kurullar, kanunda veya esas sözleşmede aksine daha ağır nisap öngörülmüş bulunan hâller hariç, sermayenin en az dörtte birini karşılayan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin varlığıyla toplanır; bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır. İlk toplantıda nisaba ulaşılamazsa, ikinci toplantı için nisap aranmaz. Kararlar, m. 418/2 uyarınca toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğuyla verilir. Esas sözleşme değişikliklerinde nisaplar ağırlaşır: m. 421/1’e göre aksi kararlaştırılmadıkça esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, sermayenin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, toplantıda mevcut oyların çoğunluğuyla alınır; ilk toplantıda nisap sağlanamazsa, en geç bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda nisap, sermayenin en az üçte biridir. m. 421/2 ise bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan ve merkezin yurt dışına taşınmasına ilişkin kararların oybirliğiyle alınmasını arar. m. 421/3 uyarınca işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması kararları, sermayenin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan payların olumlu oylarıyla alınır. Bu kademeli nisap sistemi, azınlığın korunması ile karar alabilirlik arasında denge kurar.

Toplantının yürütülmesi, tutanak ve erteleme

Genel kurul toplantısının usulüne uygun yürütülmesi, kararların geçerliliği bakımından belirleyicidir. m. 419/1’e göre esas sözleşmede aksi düzenleme yoksa, toplantıyı genel kurul tarafından seçilen, pay sahibi olması şart olmayan bir başkan yönetir; başkan tutanak yazmanı ve gerekirse oy toplama memuru belirleyerek başkanlığı oluşturur. Katılma bakımından m. 415/1 uyarınca genel kurul toplantısına, yönetim kurulu tarafından düzenlenen “hazır bulunanlar listesi”nde adı bulunan pay sahipleri katılabilir; m. 415/4 ise katılma ve oy kullanma hakkının, payların depo edilmesi şartına bağlanamayacağını belirtir. Çağrısız genel kurul m. 416’da düzenlenmiştir: bütün payların sahipleri veya temsilcileri, aralarından biri itirazda bulunmadığı takdirde, çağrıya ilişkin usule uyulmaksızın genel kurul olarak toplanabilir ve nisap var olduğu sürece karar alabilir. Erteleme bakımından m. 420/1, finansal tabloların müzakeresi ve buna bağlı konuların, sermayenin onda birine sahip pay sahiplerinin istemi üzerine, toplantı başkanının kararıyla bir ay sonraya bırakılacağını düzenler. Tutanak bakımından m. 422/1, tutanağın pay sahiplerini, paylarını, sorulan soruları, verilen cevapları, kararları ve oy sayılarını içereceğini; toplantı başkanlığı ve Bakanlık temsilcisi tarafından imzalanmayan tutanağın geçersiz olduğunu belirtir.

Pay sahibinin kişisel hakları

Genel kurul, pay sahibinin kişisel haklarını kullanmasının ana sahnesidir. m. 425/1’e göre pay sahibi, paylarından doğan haklarını kullanmak için genel kurula kendisi katılabileceği gibi, pay sahibi olan veya olmayan bir kişiyi de temsilcisi olarak genel kurula yollayabilir; temsilcinin pay sahibi olmasını öngören esas sözleşme hükmü geçersizdir. m. 427/1 ise temsilcinin temsil edilenin talimatına uyacağını, talimata aykırılığın oyu geçersiz kılmayacağını ancak temsil edilenin temsilciye karşı haklarının saklı olduğunu belirtir. Birden çok hak sahipliği bakımından m. 432/1, bir payın birden çok kişinin ortak mülkiyetinde olması hâlinde bunların içlerinden birini veya üçüncü bir kişiyi temsilci olarak atayabileceğini düzenler. m. 432/2 uyarınca pay üzerinde intifa hakkı bulunması hâlinde, aksi kararlaştırılmamışsa oy hakkı intifa hakkı sahibi tarafından kullanılır. Kararların etkisi bakımından m. 423/1, genel kurul kararlarının toplantıda hazır bulunmayan veya olumsuz oy veren pay sahipleri hakkında da geçerli olduğunu belirtir. Bilançonun onaylanması ise m. 424 uyarınca, kararda aksine açıklık bulunmadıkça yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve denetçilerin ibrası sonucunu doğurur; ancak bilançoda bazı hususlar hiç veya gereği gibi belirtilmemişse veya bilinçli hareket edilmişse, onama ibra etkisini doğurmaz.

Kararların iptali

Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları, iptal davasına konu olabilir. m. 445’e göre kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı olan genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir. Davacılar m. 446’da sayılmıştır: toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri; çağrının usulüne göre yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini, katılma yetkisi bulunmayan kişilerin oy kullandığını veya haksız olarak katılmanın engellendiğini ileri süren ve bu aykırılıkların kararın alınmasında etkili olduğunu gösteren pay sahipleri; yönetim kurulu ve kararların yerine getirilmesi kişisel sorumluluğuna sebep olacaksa yönetim kurulu üyeleri. İptal davası, kararın yürürlüğünü kendiliğinden durdurmaz; ancak mahkeme icranın geri bırakılmasına karar verebilir. İptal hâlinde karar geriye etkili olarak ortadan kalkar; ancak üçüncü kişilerin iyiniyetle kazandığı haklar korunur. Sürenin üç ay olarak hak düşürücü biçimde düzenlenmesi, kararların istikrarını sağlar. İptal davası, genel kurul kararlarına karşı en yaygın hukukî çare olup azınlığın korunmasında merkezi bir rol oynar.

Butlan ve sonuçları

İptal edilebilirlikten farklı olarak butlan, ağır sakatlıkları ifade eder ve süreye bağlı değildir. m. 447/1’e göre genel kurulun özellikle şu kararları batıldır: pay sahibinin genel kurula katılma, asgari oy, dava ve kanundan kaynaklanan vazgeçilemez nitelikteki haklarını sınırlandıran veya ortadan kaldıran kararlar; pay sahibinin bilgi alma, inceleme ve denetleme haklarını kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandıran kararlar; anonim şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı olan kararlar. Butlan, kanunun emredici hükümlerine aykırılığın en ağır biçimidir ve herkes tarafından ileri sürülebilir; mahkeme de resen dikkate alır. İptal ile butlan arasındaki ayrım, sakatlığın ağırlığına ve korunan menfaate göre yapılır. Butlan hâlinde de üçüncü kişilerin iyiniyetle edindiği hakların korunması tartışılır; ancak karar baştan itibaren hükümsüzdür. Bu rejim, pay sahiplerinin vazgeçilemez haklarının ve sermayenin korunmasının pazarlık konusu edilemeyeceğini gösterir. Uygulamada butlan iddiası, genellikle katılma ve oy haklarının fiilen engellenmesi veya sermayenin şirketten çekilmesi gibi ağır olgularda gündeme gelir. Genel kurul kararlarının denetimi, böylece hem iptal hem butlan yoluyla iki katmanlı biçimde sağlanır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.