Limited Ortaklık

Limited şirketin tanımını, kuruluşunu, esas sermaye paylarının devrini, genel kurulunu, müdürlerini, ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini ve sona ermeyi açıklar.

Limited şirketin tanımı ve temel özellikleri

Limited şirket, sermaye şirketi olmakla birlikte şahıs şirketlerine yakın özellikler taşıyan melez bir tiptir. m. 573/1’e göre limited şirket, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur; esas sermayesi belirli olup, bu sermaye esas sermaye paylarının toplamından oluşur. m. 573/2 ise sorumluluk rejimini belirler: ortaklar, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler. Bu düzenleme, limited şirketi anonim şirkete yaklaştırır. Ortak sayısı bakımından m. 574/1, ortakların sayısının elliyi aşamayacağını belirtir; m. 574/2 ise ortak sayısı bire düşerse durumun yedi gün içinde müdürlere bildirileceğini ve tek ortaklılığın tescil ve ilan edileceğini düzenler. Tek ortaklı limited şirket hukuken mümkündür. m. 573/3 uyarınca limited şirket, kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir. Esas sermaye bakımından m. 580/1, en az onbin Türk Lirası olduğunu belirtir; bu tutar Cumhurbaşkanınca on kata kadar artırılabilir. Ayni sermaye bakımından m. 581, hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacakların sermaye olamayacağını açıkça hükme bağlar. Bu sınırlama, sermayenin ölçülebilirliği ilkesinin sonucudur.

Kuruluş ve şirket sözleşmesi

Limited şirket şirket sözleşmesiyle kurulur. m. 575/1’e göre şirket sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanması şarttır. m. 576/1 ise zorunlu kayıtları sayar: ticaret unvanı ve merkez, işletme konusu, esas sermayenin itibarî tutarı, esas sermaye paylarının sayısı, itibarî değerleri, varsa imtiyazlar ve gruplar, müdürlerin adları, soyadları, unvanları ve vatandaşlıkları ve şirket tarafından yapılacak ilanların şekli. m. 577/1 ise şirket sözleşmesinde öngörüldükleri takdirde bağlayıcı olan hükümleri düzenler: esas sermaye paylarının devrinin sınırlandırılması, önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları, ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, veto hakkı veya üstün oy hakkı, sözleşme cezası, rekabet yasağı, çıkma hakkı ve çıkarılma sebepleri. Bu liste, limited şirketi son derece esnek bir tip hâline getirir. m. 579 ise emredici sınırı belirler: şirket sözleşmesi, TTK’nın limited şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak kanunda açıkça cevaz verilmişse sapabilir. Kuruluş bakımından m. 585/1, kurucuların sermayenin tamamını ödemeyi şartsız olarak taahhüt ettikleri sözleşmeyle şirketin kurulduğunu belirtir; ancak nakden taahhüt edilen payların itibarî değerlerinin en az yüzde yirmi beşinin tescilden önce ödenmesi şartı limited şirketler bakımından uygulanmaz. Tüzel kişilik, m. 588/1 uyarınca ticaret siciline tescil ile kazanılır.

Esas sermaye payları ve devri

Esas sermaye payı, limited şirkette ortağın sermayedeki konumunu ifade eder. m. 583/1’e göre şirket sözleşmesinde esas sermaye paylarının itibarî değerleri en az yirmibeş Türk Lirası olarak belirlenebilir. m. 583/2 uyarınca esas sermaye paylarının itibarî değerleri farklı olabilir, ancak değerlerin yirmibeş Türk Lirası veya bunun katları olması şarttır. m. 583/3 ise bir ortağın birden fazla esas sermaye payına sahip olabileceğini belirtir. Devir bakımından m. 593/1, esas sermaye payının belirli hükümler uyarınca devredilebileceğini ve miras yoluyla geçebileceğini düzenler. m. 595/1’e göre esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır. m. 595/2 uyarınca şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse, esas sermaye payının devri için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır; devir bu onayla geçerli olur. m. 595/3 ise şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse, ortaklar genel kurulunun sebep göstermeksizin onayı reddedebileceğini belirtir. Onay verilmemesi hâlinde, m. 595/5 uyarınca ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklı kalır. Miras, eşler arasındaki mal rejimi ve icra yoluyla geçişte, m. 596/1 uyarınca tüm haklar ve borçlar genel kurulun onayına gerek olmaksızın geçer; ancak m. 596/2 uyarınca şirket, üç ay içinde gerçek değeri üzerinden devralmayı önererek geçişi reddedebilir.

Genel kurul ve karar nisapları

Limited şirkette genel kurul, anonim şirkete göre daha geniş yetkilere sahiptir. m. 616/1, genel kurulun devredilemez yetkilerini sayar: şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, müdürlerin atanmaları ve görevden alınmaları, denetçilerin atanmaları, finansal tabloların ve yıllık faaliyet raporunun onaylanması, kâr payı hakkında karar verilmesi, müdürlerin ücretlerinin belirlenmesi ve ibraları, esas sermaye paylarının devirlerinin onaylanması, bir ortağın şirketten çıkarılması için mahkemeye başvurulması, şirketin feshi ve kanun veya sözleşmeyle yetkilendirilen konularda karar verilmesi. m. 616/3 uyarınca tek ortaklı limited şirketlerde bu ortak genel kurulun tüm yetkilerine sahiptir ve kararların yazılı olması gerekir. Oy hakkı bakımından m. 618/1, ortakların oy hakkının esas sermaye paylarının itibarî değerine göre hesaplanacağını; şirket sözleşmesinde daha yüksek bir tutar öngörülmemişse her yirmibeş Türk Lirasının bir oy hakkı vereceğini belirtir. Karar nisapları bakımından m. 620/1, kanun veya sözleşmede aksi öngörülmediği takdirde tüm genel kurul kararlarının toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla alınacağını düzenler. m. 621/1 ise önemli kararlar için temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun birlikte aranacağını belirtir; bu kararlar arasında işletme konusunun değiştirilmesi, sermaye artırımı, rüçhan hakkının kaldırılması ve şirketin feshi yer alır.

Müdürler ve yönetim

Limited şirketin yönetim ve temsil organı müdürlerdir. m. 623/1’e göre şirketin yönetimi ve temsili şirket sözleşmesi ile düzenlenir; yönetim ve temsil, müdür sıfatını taşıyan bir veya birden fazla ortağa veya tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir; ancak en azından bir ortağın şirketi yönetim hakkının ve temsil yetkisinin bulunması gerekir. m. 623/2 uyarınca müdürlerden biri bir tüzel kişi olduğu takdirde, bu kişi görevini tüzel kişi adına yerine getirecek bir gerçek kişiyi belirler. Birden fazla müdür varsa, m. 624/1 uyarınca bunlardan biri genel kurul tarafından müdürler kurulu başkanı olarak atanır; m. 624/3 uyarınca müdürler çoğunlukla karar alır ve eşitlik hâlinde başkanın oyu üstün sayılır. Devredilemez görevler m. 625/1’de sayılmıştır: şirketin üst düzeyde yönetilmesi, yönetim örgütünün belirlenmesi, muhasebe ve finansal denetimin oluşturulması, gözetim, küçük limited şirketler hariç risklerin erken teşhisi komitesinin kurulması, finansal tabloların düzenlenmesi, genel kurul toplantısının hazırlanması ve borca batıklık hâlinde mahkemeye bildirim. Özen ve bağlılık bakımından m. 626/1, müdürlerin görevlerini tüm özeni göstererek yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetmekle yükümlü olduğunu belirtir. m. 626/2 ise müdürlerin şirketle rekabet oluşturan faaliyette bulunamayacağını düzenler.

Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri

Limited şirketi anonim şirketten ayıran en önemli özellik, ek ödeme ve yan edim yükümlülükleridir. Bu yükümlülükler, ortakların sorumluluğunu kural olarak sermaye ile sınırlı tutarken, şirketin finansman ihtiyacına esneklik kazandırır. Ek ödeme yükümlülüğü, şirket sözleşmesinde öngörüldüğü takdirde doğar (m. 577/1/c). m. 605/1’e göre yerine getirilen ek ödeme yükümlülüğünün kısmen veya tamamen geri verilebilmesi için ek ödemeye ilişkin tutarın, serbestçe kullanılabilecek yedek akçeler ile fonlardan karşılanabilir olması şarttır. Yan edim yükümlülüğü bakımından m. 606/1, şirket sözleşmesiyle, şirketin işletme konusunun gerçekleşmesine hizmet edebilecek yan edim yükümlülüklerinin öngörülebileceğini belirtir. m. 606/2 uyarınca bir esas sermaye payına bağlı yan edim yükümlülüklerinin konusu, kapsamı, koşulları ve diğer önemli noktaları şirket sözleşmesinde belirtilir. m. 606/3 ise şirket sözleşmesinde açıkça belirtilmiş bir karşılığı veya uygun bir karşılığı bulunmayan ve özkaynak ihtiyacını karşılamaya hizmet eden nakdî ve ayni edim yükümlülüklerinin ek ödeme yükümlülüğüne ilişkin hükümlere tabi olduğunu düzenler. Bu ayrım, yükümlülüğün hukukî niteliğini ve geri isteme koşullarını belirler. Kâr payı bakımından m. 608/1, kâr payının sadece net dönem kârından ve bunun için ayrılmış yedek akçelerden dağıtılabileceğini; m. 609/1 ise esas sermayeye ve ek ödemelere faiz verilemeyeceğini hükme bağlar.

Ortakların bağlılık yükümü ve sona erme

Limited şirkette ortakların sadakat ve bağlılık yükümü, anonim şirkete göre daha belirgindir. m. 613/1’e göre ortaklar, şirket sırlarını korumakla yükümlüdür; bu yükümlülük şirket sözleşmesi veya genel kurul kararıyla kaldırılamaz. m. 613/2 uyarınca ortaklar, şirketin çıkarlarını zedeleyebilecek davranışlarda bulunamazlar; özellikle kendilerine özel bir menfaat sağlayan ve şirketin amacına zarar veren işlemler yapamazlar; şirket sözleşmesiyle ortakların şirketle rekabet eden işlem ve davranışlardan kaçınmak zorunda oldukları öngörülebilir. m. 613/4 uyarınca geri kalan ortakların tümü yazılı olarak onay verdikleri takdirde, ortaklar bağlılık yükümüne veya rekabet yasağına aykırı faaliyetlerde bulunabilirler. Sona erme bakımından m. 633, esas sermayenin kaybı ya da borca batık olma hâllerinde anonim şirketlere ilişkin ilgili hükümlerin kıyas yoluyla uygulanacağını belirtir. Genel kurul kararlarının butlanı ve iptali bakımından m. 622 ise anonim şirket hükümlerinin kıyas yoluyla limited şirketlere de uygulanacağını düzenler. Bu kıyas zinciri, TTK’nın bütünlüklü bir sistem oluşturduğunu gösterir. Limited şirket, böylece sermaye şirketlerinin koruyucu kurallarını korurken, sözleşme serbestisiyle şahıs şirketlerinin esnekliğini birleştirir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.